Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Türkiye’de Yargı Kolları ve Yüksek Duruşmalar

  • 03 Ekim 2021
  • Türkiye’de Yargı Kolları ve Yüksek Duruşmalar için yorumlar kapalı
  • 44 kez görüntülendi.
Türkiye’de Yargı Kolları ve Yüksek Duruşmalar

Türkiye, yargı ayrılığı sistemini benimsemiş, Tüzük’nın 146-160.maddeleri araştırıldığında birden fazla yargı koluna sahip bir ülkedir. Bu yargı kolları denk ve aynı derecededir ve birbirleri ile alt üst ilişkisi bulunmamaktadır. Türkiye’de bulunan altı temel yargı kolu ve yüksek duruşmaları; 1. Tüzük Yargısı – Tüzük Duruşması, 2. Adli Yargı – Yargıtay, 3. Yönetimsel Yargı – Danıştay, 4. […]

Türkiye, yargı ayrılığı sistemini benimsemiş, Tüzük’nın 146-160.maddeleri araştırıldığında birden fazla yargı koluna sahip bir ülkedir. Bu yargı kolları denk ve aynı derecededir ve birbirleri ile alt üst ilişkisi bulunmamaktadır. Türkiye’de bulunan altı temel yargı kolu ve yüksek duruşmaları;

1. Tüzük Yargısı – Tüzük Duruşması,
2. Adli Yargı – Yargıtay,
3. Yönetimsel Yargı – Danıştay,
4. Askeri Ceza Yargısı – Askeri Yargıtay,
5. Askeri Yönetimsel Yargı – Askeri Yüksek Yönet Duruşması,
6. Anlaşmazlık Yargısı – Anlaşmazlık Duruşması’dir.

1. Tüzük Yargısı – Tüzük Duruşması

Tüzük Yargısı, Üç azanın Türkiye Büyük Ulus Meclisi, on bir azanın Cumhurbaşkanı’nın Tüzük’nın 146. maddesine göre seçtiği “on yedi” aboneden kurulan Tüzük Duruşması olarak tek bir yargı yerinden oluşmakta ve azami uzuvdur.

Tüzük Duruşması aboneleri asli görevleri dışında resmi veya özel hiçbir görev alamaz ve azalar on iki sene için seçilmekte ve bir kişi iki kere Tüzük Duruşması azası seçilememektedir.

Tüzük Duruşması’nin Görev ve Yetkileri;

Türkiye'de Yargı Kolları ve Yüksek MahkemelerKanunların, kanun kararında kararnamelerin ve Türkiye Büyük Ulus Meclisi İçtüzüğünün Tüzük’ya uygunluğunu biçim ve temel bakımından uygunluğunu sorgulamak, Duruşmalarca kendisine itiraz yolu ile geldirilen işleri karara bağlamak, Sıradan kanun yolları tükenen bireysel başvuruları almak ve karara bağlamak, Politik partilerin mali teftişini yapmak, Politik partilerin kapatılmasına veya politik partinin devlet desteğinden kısmen veya tamamen yoksun bırakılmasına karar vermek, Kanunuma dokunulmazlığının kaldırılması veya milletvekilliğinin düşürülmesi kararlarına karşı yapılan başvuruları kesin olarak karar bağlamak, Yüce Divan sıfatı ile Cumhurbaşkanını, Türkiye Büyük Ulus Meclisi Başkanını, Bakanlar Heyeti abonelerini, Tüzük Duruşması, Yargıtay, Danıştay, Askeri Yargıtay, Askeri Yüksek Yönet Duruşması Başkan ve abonelerini, Başsavcılarını, Cumhuriyet Başsavcı vekilini, Egemenler ve Savcılar Yüksek Heyeti ve Sayıştay Başkan ve abonelerini, Genelkurmay Başkanı, Kara, Deniz ve Hava Güçleri Komutanları ile Jandarma Genel Komutanı’nı görevleri ile kabahatlerden dolayı suçlamak, Duruşma aboneleri arasından Anlaşmazlık Duruşması Başkanı ve Başkanvekilini seçmek, Tüzük’da kendisine verilen değişik görevleri yerine getirmektedir.

2. Adli Yargı – Yargıtay

Türkiye’de Adli Yargı, genel yargı koludur. Temel olarak Hukuk Yargısı ve Ceza Yargısı olarak iki bvefatı bulunmakta olup Adli Yargı’da Yönetimsel Yargı mevzusuna girmeyen hukuk duruşmalarının özel hukuk kurallarının uygulandığı suçlamaları yerine getiren Hukuk Yargısı ile ceza duruşmalarının ceza kanunlarını Ceza İdraki Kanunu’nda yer alan usullere göre somut vakalara uyguladığı Ceza Yargısı kapsamında suçlamalar yapılmaktadır.
Ceza Yargısı’nda genel duruşmalar Asliye Ceza Duruşması ve Ağır Ceza Mahkemesi olarak ikiye bölmektedir. 2014 senesinden itibaren Barış Ceza Duruşmaları, Barış Ceza Dominantlığına dönüştürülmüş ve duruşma sıfatı kaldırılmıştır.
Hukuk Yargısı’nda, yargıya başvuran şahsın Şikayetçi, karşısında yer alan tarafın ise Davalı dendiği ortada bir anlaşmazlık sonucunda taraflardan bkocamanın anlaşmazlığın giderilmesi, somut hukuk kurallarına göre çözülmesi istemi ile reelleşen Çekişmeli Yargı ile anlaşmazlık ya da davalının bulunmadığı suçlamalar ile alakalı olan Çekişmesiz Yargı uygulanmakta olup, görevli duruşmaları Barış Hukuk duruşmaları ile Asliye Hukuk duruşmalarıdır.

Asliye Hukuk Duruşmaları; Değişik duruşmaların görev alanına girdiği kanunla gösterilmemiş olan bütün davalara bakmakla görevli duruşmadır. Yargının aktifliğini artırmak için kurulan uzmanlık duruşmaları bulunmaktadır. Asliye Hukuk Duruşmaları, Asliye Ticaret Duruşmaları ile ihtisasa göre heyeti Özel Görevli Hukuk Duruşmaları;
Aile Duruşması, Kadastro Duruşması, İş Duruşması, Harcayıcı Duruşması, İcra Duruşması, Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Duruşması, Denizcilik İhtisas Duruşması’dir.

Bu uzmanlık duruşmalarının heyeti olmadığı yerlerde de yeniden bu duruşmaların görev alanına giren suçlamalar, kural olarak Asliye Hukuk Duruşmalarında görülmekte olup, 6100 rakamlı Hukuk İdrakleri Kanunu’nun 2. maddesine göre, dava mevzusunun değer ve ölçüsüne bakılmaksızın; mülk varlığına ait davalarda, birey varlığına ait davalarda, değişik dava ve işler bakımından ve aksine bir tertip etme bulunmadıkça, genel görevli ve tek dominantlı duruşmalardır.

Barış Hukuk Duruşmaları; 6100 rakamlı Hukuk İdrakleri Kanunu’nun 4. maddesine göre, dava mevzusu ve meblağına bakılmaksızın; kira anlaşmazlıklarına ait davalar: 9/6/1932 tarihli ve 2004 rakamlı İcra ve İflas Kanununa göre ilamsız icra yoluyla kiralanmış taşınmazın tahliyesine ait kararlar ayrık Müstesna: Ayrık; ödün olan; kural dışı olmak üzere, kira ilişkisinden doğan alacak davaları da dahil tüm anlaşmazlıkları mevzu alan davalar ile bu davalara karşı açılan davaların,

Ortaklığın giderilmesi davaları ile taşınır ya da taşınmazların hissedarları arasındaki mülk ya da hakların paylaştırılmasına ait davaların,

Taşınır ya da taşınmazlarda bir hakka katlanmaksızın yalnızca zilyetliğin Zilyetlik: Bir şey üzerinde fiili hakimiyet veya bir eşyayı fiili hakimiyet ve kudret alanı içinde bulundurma korunmasına ait davaların,

Bu ve değişik kanunların, barış hukuk duruşması veya barış hukuk egemenini görevlendirdiği davaların görüldüğü ve tek dominantlı duruşmalardır.

Asliye Ceza Duruşmaları; Kanunla Barış Ceza Dominantının ve Ağır Ceza Mahkemesinin görev alanına girmeyen tüm mevzularda, genel görevli ve tek dominantlı, ilk derece bir duruşmadır.

Türkiye'de Yargı Kolları ve Yüksek MahkemelerAğır Ceza Mahkemesi; Kanun tarafından belirlenen ve ağır cezayı gerektiren kabahatleri suçlamakla görevli olup kural olarak, işlenen kabahat ağırlaştırılmış müebbet, müebbet mapus ve on seneden fazla mapus cezasıyla cezalandırmayı gerektiren kabahatlerle alakalı davalara bakmaktadır. Yağma, kaliteli dolandırıcılık, şikeli iflas, resmi belgede sahtecilik ve irtikap İrtikap: Makûs iş yapma, makûsluk etme. Palavra söyleme, şike yapma kabahatlerine ait suçlamalardan ve davanın Ağır Ceza Mahkemesinde görüleceği, Türk Ceza Kanunu ve değişik ceza kapsayan kanunlarda tertip edilmişse bu davalardan Ağır Ceza Mahkemesi görevlidir. Bir başkan yeterli rakamda aza bulunmakta olup, duruşma başkan ve iki aza ile suçlama faaliyeti yapmaktadır. Bunun dışında Asliye Ceza Duruşması gibi ilk derece duruşmalarındandır fakat çok dominantlı, değişik bir deyişle toplu bir duruşmadır.

Özel Görevli Ceza Duruşmaları; Devlet Güvenlik Duruşmalarının kaldırılmasıyla ortaya çıkan gereksinimin bir neticeyi olarak boşluğu gidermek üzere, sivil egemenlerden oluşacak biçimde kurulmuş olup, kural olarak, teşkilatlı kabahatlerle, devlete müteveccih kabahatlerde suçlama yapmakla görevli duruşmalardır.

İlk derece duruşması olarak görev yapan Özel Görevli Duruşmalar;

Fikri ve Sınai Haklar Ceza Duruşması, İcra Ceza Duruşması, Trafik Duruşması, Kadastro Duruşması, Çocuk Duruşmaları, Çocuk Ağır Ceza Mahkemeleri, Özel Yetkili Ağır Ceza Mahkemesi’dir.

Çocukların ceza suçlamasında tek dominantlı çocuk duruşmaları görevlidir ve bu mahkemelerde Cumhuriyet Savcısı bulunmaz. Ancak çocuklar tarafından işlenen, ağır cezayı gerektiren kabahatlerin suçlamasında ilk derece duruşması olarak çok dominantlı çocuk ağır ceza mahkemeleri kurulabilmektedir.

Her şehir merkezi ve ilçede başsavcılık bulunmakta ve Cumhuriyet Başsavcılığı’nda bir Başsavcı ile yeterli rakamda savcı bulunmaktadır. Cumhuriyet Başsavcılığı, kamu davasının açılmasına karar verme, kanun yollarına başvurma, soruşturma yapma, suçlama faaliyetlerini Cumhuriyet ismine izleme ve katılma, duruşma kararlarının yerine getirilmesi mevzusunda lüzumlu operasyonları yapmakla görevli mercidir.

Türkiye'de Yargı Kolları ve Yüksek Mahkemeler084_196_hw0_z.jpg

Bölge Adliye Duruşmaları İstinaf İstinaf: Duruşmanın verdiği kararı kabul etmeyerek bunu istinaf duruşmasına götürme; Egemenler ve Savcılar Yüksek Heyeti’nun iş yoğunluğu ve coğrafi dağılımı değerlendirerek pozitif fikri sonucunda, kanunilik prensibinin istinası değil, kanun tarafından sarihçe bu yetkinin verilmesi neticeyi, Adalet Bakanlığı tarafından kurulabilmekte olan Adli Yargı kolunda ki ikinci derece duruşmalardır.

Henüz işlerlik kazanan istinaf kanun yolu ile Adli Yargı, Hukuk ve Ceza ilk derece duruşmaları tarafından verilen, kesin olmayan karar ve kararlara karşı yapılacak istinaf başvurularını araştırmak ve karara bağlamakla görevlidir. İstinaf başvurusunda ilk derece duruşması kararı hukuka uygun bulunmaz ise Bölge Adliye Duruşması, kararı bozabilir ve yine suçlama yapabilmektedir. Bölge Adliye Duruşması parasal hadiseyi ve hukuka uygunluk teftişini bir arada yapabilmekte iken temyiz analizinde yalnız hukuka uygunluk teftişi yapılmaktadır.

Yargıtay, Yirmi üç Hukuk Dairesi ve yirmi üç Ceza Dairesi ile her dairede bir başkan ve yeterli rakamda azalar bulunmaktadır. İlk derece duruşması olarak hukuk ve ceza duruşmalarından verilen kararlar üzerine Yargıtay’da temyiz tahlili yapılabilmektedir ancak alınan kararlar, parasal hadiseyi yine değerlendirip suçlama kapsamayıp, yalnızca hukuka uygunluğun teftişini sağlamaktadır. Adliye duruşmaları tarafından verilen kararların ve kanunun başka bir yargı mercine bırakmadığı karar ve kararları ilk ve son merci olarak araştırarak karara bağlayan yüksek duruşmadır. Yargıtay Başkan ve aboneleri ile Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcı vekili ve özel kanunlarında belirtilen kimseler aleyhindeki görevden doğan tazminat davalarına ve bunların şahsi kabahatlerine ait ceza davalarına ve kanunlarda gösterilen değişik davalara ilk ve son derece duruşması olarak bakmaktadır.

3. Yönetimsel Yargı – Danıştay

Yönetin operasyonları ve eylemlerinin hukuka uygunluğunu sorgulayan bir yargı koludur.
İlk Derece Duruşmaları; Yönet Duruşmaları ve Vergi Duruşmalarıdır.
İkinci Derece Duruşmaları ise Bölge Yönet Duruşması ve Danıştay’dır.
Ancak Danıştay hem ilk derece hem de son derece yargı yeri olarak faaliyet göstermekte ve Bölge Yönet Duruşmaları, Yönet Duruşmaları ve Vergi Duruşmaları de genel görevli bağımsız duruşmalardır.

Yönet Duruşmaları; Bir başkan ve yeterli rakamda aza bulundurur. Yönetimsel operasyonların iptali talebi ile açılan iptal davalarına ve hasarın tazmini talebiyle açılan bütün yargı davalarına bakmakla beraber, kamu hizmetlerinden rastgele bkocamanın yürütülebilmesi için yapılan yönetimsel kontratlardan dolayı doğabilecek anlaşmazlıkların çözümleri ile değişik kanunlarla verilen işlere bakar.

Vergi Duruşmaları; Bir başkan ve yeterli rakamda aza bulundurur. Genel bütçeye, Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun’un uygulanmasına ait, şehir özel yönetler, belediyeler ve köylere ait vergiler, harçlar ve benzeri mali yükümleri ile bu yükümlerin zam ve cezaları ile tarifelere ait davalar ile birlikte değişik kanunlarla verilen işleri çözümler ve bakar.

Bölge Yönet Duruşmaları; Dairelerinde Egemenler ve Savcılar Yüksek Heyeti’nun cetmesini yaptığı bir başkan ve yeterli rakamda aboneleri bulundurur. Yönet Duruşmaları ve Vergi Duruşmaları tarafından verilen kararlara karşı itiraz başvurularını karara bağlamak ve kendi yargı etrafında, yönet ve vergi duruşmaları arasında ortaya çıkan görev ve yetki anlaşmazlıklarını analiz etme ve kesin karara bağlama görevini yerine getirmekle yetkilidir. Yönetimsel Yargı’da istinaf başvurularını araştırarak karara bağlama görevi bu duruşmaya aittir.

Türkiye'de Yargı Kolları ve Yüksek MahkemelerDanıştay; Vergi Daireleri, Yönetimsel Dava Daireleri ve bir Yönetimsel Daire olmak üzere on beş daireden oluşmaktadır. Her dairede bir başkan ve yeterli rakamda aza bulundurur. Yönetimsel Dairelerin hakikat emeli anlaşmazlıkları çözmek değil, görüş bildirmektir başka bir deyişle Danıştay, yönetimsel daireleri aracılığı ile yönete yol gösterici danışman işlevini de görmektedir. Böylece Danıştay Kanunu’nun 24. maddesine göre bazı davalara ilk derece duruşması olarak baktığı işler de bulunmaktadır. Netice olarak, ilk derece duruşması olarak Danıştay’da görülen davalara ait son kararlar ile Yönetimsel Yargı ilk derece duruşmalarının başka bir deyişle Yönet Duruşma ve Vergi Duruşmalarının verdikleri kararların, kanunun başka bir Yönetimsel Yargı mercine bırakmadığı kararların ve kararların son analiz mercidir ve temyiz başvurularını araştırmak ve karara bağlamak Danıştay’ın görevi. İlk derece duruşması olarak, “Bakanlar Heyeti kararları ile Başbakanlık, Bakanlıklar ve değişik kamu müesseseleri ve kuruluşlarının müsteşarları ile alakalı ortak kararnamelere veya bu müesseseler kalitesindeki iş kuruluşlarınca çıkarılarak ülke çapında uygulanacak tertip edici operasyonlara, Danıştay Yönetimsel Daire ya da Yönetimsel İşler Heyeti tarafınca verilen kararlar üzerine uygulanan eylemler ve operasyonlara, Danıştay Yüksek Disiplin Heyeti kararları ve görev alanı ile alakalı olarak Danıştay Başkanlığı operasyonlarına ve birden çok Yönet Duruşması veya Vergi Duruşmasının yetki alanına giren işlere” karşı açılacak iptal davaları ile bütün yargı davaları ve tahkim yolu öngörülmeyen kamu hizmetlerine ait kontratlardan doğan yönetimsel davaları karara bağlar.

4. Askeri Ceza Yargısı – Askeri Yargıtay

Askeri Yargıtay, Türkiye Cumhuriyeti Tüzüğü ve değişik kanunlarla görevlendirilmiş bağımsız bir yüksek duruşmadır. Asker bireylerin kanunla gösterilen belli davalarında da ilk ve son derece duruşması olarak bakmaktadır.

İlk Derece Duruşmasında, Askeri Ceza Yargısında ilk derece duruşmalar, Askeri Duruşma ve Disiplin Duruşmalar olup, asker şahıslarca işlenen askeri kabahatler ile asker bireyler aleyhine veya askerlik hizmetleri, görevleriyle ait işledikleri kabahatlere ait davalara bakar.

Üst Derece Duruşması ise Askeri Yargıtay’dır. Askeri Duruşmaların verdiği kararlara ait başvurulacak son yargı yeri bu mercidir.

5. Askeri Yönetimsel Yargı – Askeri Yüksek Yönet Duruşması

Askeri Yüksek Yönet Duruşması, Türkiye Cumhuriyeti Tüzüğü ile görevlendirilmiş bağımsız bir yüksek duruşmadır ve Askeri Yönetimsel Yargı Sistemi tek dereceli görev yapan yargı sistemidir. Türk Ulusu ismine, askeri olmayan makamlarca kuruluş edilmiş olsa bile, asker bireyleri ilgilendiren ve askeri hizmete ait yönetimsel harekât ve eylemlerden doğan anlaşmazlıkların yargı teftişini yapan bu duruşma İlk ve Son Derece Duruşmasıdır. Bu kanun uygulanmasında asker şahıslardan kasıt; Türk Silahlı Güçlerinde görevli veya hizmetten dağılan subaylar, astsubaylar, askeri talebeler, uzman çavuş veya uzman jandarma çavuşlar, erbaş veya erler ile askeri memurlar veya sivil memurların yönet aleyhine açtıklara davalara bakar. Askerlik mükellefliğinden doğan anlaşmazlıklarda alakalının asker kişi olması koşulu aranmamaktadır.

6. Anlaşmazlık Yargısı – Anlaşmazlık Duruşması

Tüzük Duruşması tarafından kendi aboneleri arasından görevlendirdiği bir azanın başkanlık ettiği Anlaşmazlık Duruşması, on iki hakikat, on iki de yedek aboneden oluşmaktadır.
Adli, Yönetimsel ve Askeri Yargı mercileri arasında oluşabilecek görev ve karar anlaşmazlıklarını kesin olarak çözmeye yetkili tek yargı uzvu olup Türkiye Cumhuriyeti Tüzüğü ile görevlendirilen Anlaşmazlık Duruşması ilk ve son derece, bağımsız bir yüksek duruşmadır.

Türkiye'de Yargı Kolları ve Yüksek MahkemelerBu temel yargı kollarına göre yargısal işlevleri kendi alanlarında kısıtlı bir yargı mekanizması kapsayan, hudutlu harekât yapma yetkisi bulunan iki yargı kolu daha bulunmaktadır. Bunlar da;
Tercihlerin yapılmasına ait “Yüksek Tercih Heyeti”nun yürütmekte olduğu yargısal faaliyetler göz önüne alınarak “Tercih Yargısı”,

Bazı kamu hasarı kapsayan mevzularda kesin karar verebilen “Sayıştay”ın oluşturduğu, “Hesap Yargısı, Mali Yargı”dır.

Bu suçlama mekanizmalarına ek olarak taraf devletlere karşı yapılan Avrupa İnsan Hakları Kontratı’nde yer alan insan haklarının ihlali iddialarını suçlayan, iç hukuk mekanizmamızda yer almasa da kararları iç hukukumuzda tesirli “Avrupa İnsan Hakları Yargısı” da bulunmaktadır. Ancak kontratta yer alan hakların ihlal edildiği iddiası iç hukuk yolları ile analiz etilemiyor ise başvurulabilmektedir. Dolayısıyla bu duruşma, Türkiye’de yargı uzuvları içerisinde yer almaz ve Türkiye’deki yargı kollarının üzerinde bir üst duruşma olma kaliteyi taşımamaktadır.
Bibliyografi:
Tüzük Duruşması, http://www.tüzük.gov.tr
Yargıtay, http://www.yargitay.gov.tr/
Danıştay, http://www.danistay.gov.tr/
Askeri Yargıtay, http://www.msb.gov.tr/AskeriYargitay/
Askeri Yüksek Yönet Duruşması, http://www.msb.gov.tr/Ayim/
Anlaşmazlık Duruşması, http://www.uyusmazlik.gov.tr/
Sayıştay, http://www.sayistay.gov.tr/tr/
Yüksek Tercih Heyeti, http://www.ysk.gov.tr/
Avrupa İnsan Hakları Duruşması, http://www.echr.coe.int/Pages/home.aspx?p=home

Yazar:Tülay Güneş

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ