Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Türkiye’de Karstik Topoğrafya

  • 06 Ekim 2021
  • Türkiye’de Karstik Topoğrafya için yorumlar kapalı
  • 124 kez görüntülendi.
Türkiye’de Karstik Topoğrafya

Türkiye’de kalker, mermer ve jipsli arazi üzerinde karstlaşma etmeni ehemmiyetli yer yakalamaktadır.

5069_uvala_3Türkiye’de kalker, mermer ve jipsli arazi üzerinde karstlaşma etmeni ehemmiyetli yer yakalamaktadır. Karstlaşma eskitme ve biriktirme olmak üzere iki biçimde kendini gösterir. Türkiye’de karstlaşmanın genel şartları başlıca şöyledir:

1 Litoloji: Kayaçların litolojik özellikleri, çatlaklı ve çözünebilir olmaları bakımından karstlaşmaya tesir eder. Türkiye’de 1., 2. ve 3. jeolojik zamana ait kalker ve mermerler bol çatlaklı oldukları için karstlaşmaya oldukça ergonomiktirler.

2 İklim: Yağışlar çoğaldıkça karstlaşma da bununla doğru orantılı olarak çoğalmaktadır. Suyun kayaçların üzerinde karstlaşmayı çoğaldırıcı tesiri bulunur.

5069_lapya

3 Nebat örtüsü: Nebat örtüsü suyun kayaçla temas etmesini yasakladığı için, nebat örtüsünün gür olduğu yerlerde karstlaşma da eksilir. Karstlaşmanın yoğun olarak yaşandığı sahalar ise, nebat örtüsü bakımından cılızdır.

4 Toprak örtüsü: Toprak örtüsünün sığ olduğu sahalarda su kayaçlara daha tez eriştiğinden karstlaşma daha süratli büyür. Toprak örtüsü kalınlaştıkça, toprak suyu o oranda meblağ ve kayaca erişmesini maniler. Bu gidişatta karstlaşma görülmez.

5 Topoğrafya: Meyilli topoğrafik yüzeylerde karstik biçimlerden daha çok lapyalar görülürken, düz yerlerde ise daha çok dolin, uvala, polye ve mağaralar görülür. Meyilli yüzeylerde su, meyil istikametinde akış kazandığı için karstlaşmaya yeteri derece su kalmaz. Bu surattan daha minik karstik biçim olan lapyalar görülür.

6 Yükseklik: Yükseklik çoğaldıkça, sıcaklığın eksilmekte ve çözünme sürati yavaşlamaktadır.

5069_03karapinar7 Zaman: Yukarıyadaki tüm faktörler zaman içinde tesirli olmaktadır.
Türkiye’de görülen başlıca karstik aşınım biçimleri ise şunlardır:
Lapyalar; karstik biçimlerin en miniğidir. Meyilli arazilerde görülmekle beraber bir kaç santim genişliğinde ve 40-50 cm uzunluğunda olabilirler. Çok ender olarak ebatları 1 metreyi bulabilir. Bunlar da, 8-10 cm derinliğinde olur. Kendi arasında ikiye ufalar. Bunlardan çatlaklar süresince oluşan lapyalara çatlak lapyaları, suların akarken oluşturduğu lapyalara ise oluklu lapyalar ismi verilir. Ayrıca kalkerler üzerinde deliklerin zamanla genişlemesiyle, delikli lapyalar oluşur.

Dolinler; kalkerli arazilerde biçimleri huniyi hatırlayan 20-50 metre çukurluğunda, 100-200 metre çapındaki biçimlerdir. Akdeniz ve Tuz Gölü etrafında görülür.

Obruklar; yeniden kalkerli arazi üzerinde huni ya da bacaya benzeyen derin ve natürel çukurlardır. Yaradılışlarında çözünme ve çökme tesirlidir. Çökme hadiseleri mağara ve galeri tavanlarının çökmesiyle alana kazanç. Obruklar, suların yeraltı mağara ve galerilere sızmasına takviyeci olur.
Uvala ve Polyeler; karstlaşmanın ilerleyen evresinde uvalalar, bunların da gelişip birleşmesiyle polyeler alana kazanç. Polyelerin oluşmasında çökmenin tesiri oldukça fazladır. Polye alan olarak çok büyük olup 200 kilometre? yüzölçüme 10-20 kilometre genişlik ve uzunluğa sahip olup tarım alanı olarak da kullanılır. Polye tabanlarındaki su, yutanların tıkanması neticeyi polye tabanlarında geçici göllenmeler görülebilir. Polye tabanları genellikle kalkerlerin çözünmesi neticeyi terra-rossalarla kaplıdır.
Türkiye’de görülen başlıca karstik birikim biçimleri ise; kalsiyum biokarbonatlı suların buğulaşması sırasında CO’nin buğulaşması, CaCO’şan çökelmesi neticesinde oluşur. En tipik olanları travertenlerdir. Mağaraların tavanlarından sızan sular zamanla sarkıtları, damlaların yerde birikmesi ise dikitleri oluşturur. Bunlar zamanla birleşirler ve bunun sonuncunda ise kolonlar oluşur.

5069_karstik-asindirma-sekilleri

Türkiye, başlıca 6 karstik bölgeye dağılmıştır. Toros Dağları bölgesinde, karstlaşma deniz seviyesinin 100 metre altından başlayıp 3500 metre yükseklere kadar yoğun bir biçimde görülür. Yatay ve dikey doğrultuda her türlü karstik biçimler bulunur. Batı Anadolu ve Trakya karstik bölgesi Sakarya Irmağı ve Teke Yarımadası arasında 1. ve 2. zaman kalkerleri üzerinde görülür. Karadeniz Bölgesi‘nde ise kratese yaşlı kalkerler üzerinde karstlaşma hadiseleri görülür. Orta Anadolu karst bölgesinde ise polye, uvala, mağara ve obruklar oldukça fazladır. Doğu Anadolu karstik bölgesinde fluviyo-karstik ve glasiyo-karstik biçimler görülür. Güneydoğu Anadolu karst bölgesi 3. zaman kalkerleri üzerinde yatay ve derin bir biçimde görülür.

Yazar:Sinan Uza

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ