Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Sortition İdare Biçimi Nedir?

  • 21 Nisan 2021
  • Sortition İdare Biçimi Nedir? için yorumlar kapalı
  • 174 kez görüntülendi.

İngilizce ismi “Sortition” olan idare biçimi, seçilmeye yeterli olan bir aday havuzundan kura ile bir bireyin seçilmesidir. Usul daha önceki Yunan kent devletlerinden Atina’da çıkmıştır ve reel demokrasi için bırakılmaz bir usul olduğu düşünülmektedir. Usuldeki esas emel, seçilmek isteyen şahısların efor elde etmek için yolsuzluk veya şike yapmalarını önlemektir. Tercih kura ile yapıldığı için, herkesin denk […]

İngilizce ismi “Sortition” olan idare biçimi, seçilmeye yeterli olan bir aday havuzundan kura ile bir bireyin seçilmesidir. Usul daha önceki Yunan kent devletlerinden Atina’da çıkmıştır ve reel demokrasi için bırakılmaz bir usul olduğu düşünülmektedir. Usuldeki esas emel, seçilmek isteyen şahısların efor elde etmek için yolsuzluk veya şike yapmalarını önlemektir. Tercih kura ile yapıldığı için, herkesin denk seçilme kısmeti bulunmaktadır. Atina’lılar yönetimi ele geçirmek isteyen oligarkların önüne geçmek için bu usulü bulmuşlardır. Usuli uygulamak için “kleroteria” ismi verilen bir makine geliştirmişlerdir. Bu makine ile seçilme kriterlerini sağlayan adaylar arasından rasgele tercih yapılabiliyordu. Bu usulle seçilen bireyler, seçildikleri vazifede 1 sene müddet ile vazife yapıyorlardı ve vazife vakitleri bitince yine kura ile tercih asıllaştırılıyordu.

Sortition Yönetim Şekli Nedir?Sortition usulü Yunan kent devletlerinin ardından 12 ile 15. Asırlar arasında İtalya’daki kent devletlerinde de muhtelif biçimlerde uygulanmıştır. Misalin Floransa’da, bu usulün farklı bir biçimi uygulanmıştır. Floransa’da öncelikle seçilecek pozisyonlar için kentin farklı bölgelerinden oylama ile tercihler yapılmakta ve kendi bölgelerinden seçilen bu adayların arasından kura ile şehir devletinin idareyicisi seçilmekteydi.

Günümüze geldiğimizde ise usul ülke idareyicilerinden ziyade, jüri azalarının tercihi gibi mevzularda kullanılmaktadır. Sortition usulünün avantajları şunlardır:

– Sıradan insanlara yetki kısmeti verilmesi: Dünya genelinde insanların büyük kısmı politik partilere abone değildir, bu nedenle gerçeğinde günlük hayatlarını etkileyen mevzularda tercihlerde rey vermek haricinde bir tesirleri olamamaktadır. Ayrıca siyasete atılmak da ciddi yatırım gerektirmekte, bu nedenle kazanç gidişatı belli seviyenin altında olan insanlar isteseler dahi siyasete atılamamaktadırlar. Sortition usulü bu problemleri ortadan kaldırmaktadır.

– Parti çıkarları yerine cemiyetin çıkarlarının korunulması: Günümüzde demokratik ülkelerde, ne yazık ki seçilen vekiller, kendilerini seçen cemiyetin çıkarlarından ziyade, abone oldukları partilerin çıkarlarını korunabilmektedirler. Bunun da esas nedeni, bir sonraki tercihte yine aday olabilmeyi sağlama bağlamaktır. Sortition usulünde bu problem ortadan kalkmaktadır, seçilen bireyin bu stil bir endişesi olmadığı için yalnızca cemiyetin çıkarlarını korunacaktır.

– Bütün denkliğin sağlanması: Sortition usulünde herkesin denk seçilme kısmeti vardır. Günümüzde demokratik ülkelerde seçilebilmek için ciddi reklam kampanyaları yapmak ve para tüketmek gerekmektedir. Bu nedenle bütün bir denklikten bahsetmek imkânsızdır. Kazanç gidişatı düşük olan insanların tercihlere girip seçilme kısmeti yok denecek kadar azdır. Sortition bu problemi ortadan kaldırmaktadır.

Sortition Yönetim Şekli Nedir?– Değişik bakış açıları ve öğrenişsel değişiklik: Bazı kuramlara göre, bir grup becerili insanı görevlendirmektense, vasati beceriye sahip bir gruptan rasgele tercih yaparak bu bireylere vazife vermek daha iyi bir çözüm tekniği olabilmektedir. Rasgele seçilen grupta değişik bakış açılarına sahip insanlar olma ihtimali daha fazladır ve bu insanlar problemlere çok farklı açılardan yanaşarak daha tesirli çözümler bulabilirler. Dolayısıyla bu şahısların ülkeyi idaremesi bir grup seçkinin idaremesinden daha tesirli olacaktır.

Sortition usulünün dezavantajları ise şunlardır:

– Sortition usulünde seçilen şahısların tekerrür seçilmesi gene kuraya bağlı olduğundan oldukça düşüktür. Bu nedenle seçilen şahısların tekerrür seçilme endişesi olmadığı için yeterince motive olamayabilirler ve yeterli performansı sağlamayabilirler.

– Tercihlerde seçilen bireyler bir grup insanın oyunu aldıkları için kendilerinde meşruiyet görmektedirler. Sortition usulünde ise, tercih kurayla olduğu için seçilen şahısların meşruiyeti münakaşaya sarihtir.

– Sortition usulünde tercih rasgele olduğu için, her ne kadar istatistiksel olarak ihtimali düşük de olsa, cemiyetin genelini temsil etmeyen bir azınlık grup da tam meclis azalıklarına seçilebilir. Bu gidişatta cemiyetin geneli muntazam temsil edilmeyecektir.

– Sortition yapılmadan evvel, seçilmeye yeterli adaylara müteveccih üzüntüye muntazam kriterler tanımlanarak yapılmaz ise, idare kabiliyeti olmayan bireyler de kısmet yapıtı seçilebilir. Bu vaziyet de ülkenin beceriksiz bireyler tarafından idarenmesiyle sonuçlanacaktır.

Bu yazıda çok fazla belirsiz ve uygulanmayan bir demokrasi çeşidi olan “Sortition” usulü hakkında bilgi verilmeye çalışılmıştır. Büyük ülkelerin yönetimi için çok tesirli bir usul olarak gözükmeyen “sortition” usulü, gene de değişik alanlarda misalin yüksek duruşmalara yargıç tercihi, üniversitelere rektör tercihi gibi tesirli biçimde kullanılabilir.
Bibliyografi:
en.wikipedia.org/wiki/Sortition

Yazar:Mehmet Umut Pişken

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ