Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Belirtiyi SALLA ve Ebola

  • 17 Nisan 2021
  • Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Belirtiyi SALLA ve Ebola için yorumlar kapalı
  • 93 kez görüntülendi.

Bir avcı, tropikal bir ormandan bir elinde bir av silahı öbür elinde bir maymun ölüsüyle çıkar. Kamerun’un güneydoğu köşesindeki bir köye yürür. Bu, yalnızca Afrika’da değil dünyanın her yerinde, köylerde her gün yineleyen bir sahnedir. Avcılar kaba hayvanları öldürürler ve ailelerini beslemek için onları konuta getirirler ya da para için hayvanları satarlar. Ama bugünkü sahne […]

Bir avcı, tropikal bir ormandan bir elinde bir av silahı öbür elinde bir maymun ölüsüyle çıkar. Kamerun’un güneydoğu köşesindeki bir köye yürür. Bu, yalnızca Afrika’da değil dünyanın her yerinde, köylerde her gün yineleyen bir sahnedir. Avcılar kaba hayvanları öldürürler ve ailelerini beslemek için onları konuta getirirler ya da para için hayvanları satarlar. Ama bugünkü sahne değişik sonlanacaktır. Avcı, maymunu doğraması için karısına verir. Karısı maymunu keserken, beş yuvarlakla işaretlenmiş bir parça kağıt üzerine dağılınmış bacağı yakalamak için durur. Kan damlaları birbiri arkasına yuvarlakları doldurur. Avcının karısı daha sonra bu kağıt katmanı fermuarlı bir gizleme torbasına kaydırır ve bu ziyaret için ona ödeme yapmış olan bir bilim insanları takımına uzatır.
Küresel Viral Hipotez Teşebbüsü ismindeki organizasyonda çalışan bir bilim insanı, maymuna hastalık bulaştıran virüsleri aramak için, kana bulanmış kağıdı araştıracaktır. Küresel Viral Hipotez Teşebbüsü virüslerle gayret biçimimizi değiştirirler. Bir gün, bir yerlerde, öğrenmediğimiz bir virüs, insan sıhhatine büyük, yeni bir tehdit olarak ortaya çıkacak. Bunun daha evvel bir hayli kereler olduğunu gördük ve bu surattan tekerrür olacağını da öğreniyoruz. GVFI’de çalışan bilim insanları, yeni virüs hakkında evvelden bir şeyler bilebilirsek, bu virüsle gayrette daha iyi iş çıkaracağımızı düşünüyorlar.
Sürpriz avantajını ortadan kaldırmak için GVFI’da çalışan bilim insanları, virüsler insanlara geçmeden evvel onları bulmaya çalışıyorlar. Virüsleri aramak için en uygun yer, Kamerunlu avcıların beslenmek için öldürdükleri maymunlar gibi hayvanlardır.
Yeni virüslerin tehdidi, seneler içerisinde bir dizi niteliksiz Hollywood filmine esin kaynağı olmuştur. 1971 senesinde gösterime giren The Andromeda Strain isimli filmde, uzaydan gelmiş, insanlığı yok etme riski taşıyan virüslü bir uydu dünyaya düşer. 1995’de Outbreak isimli filmde, Afrika’dan gelen bir maymun, virüsün ülke çapında dağılmasını yasaklamak için ordunun bombalamak istediği, tüm Kaliforniya şehrinde, ölümcül bir virüs yayar. Ve 2002’de gösterime giren 28 Days Later isimli filmde de, kurbanlarını katil manyaklara dönüştüren bir Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu SARS ve Ebolavirüs tam Londra’ya dağılır.
Yeni virüslerin asıllığı bu fanteziler gibi bir şey değil. O kendi hakikatinde, korkutucu olmaktan daha da aşırısıdır. İnsanlık tarihinin seyri içerisinde çoğu virüs, hayvan konut sahiplerinden bizim cinsimize evrimsel bir atlayış asıllaştırmıştır. Yalnızca geçtiğimiz asır süresince düzinelerce virüs bu geçişi, yeni hastalıkların ortaya çıkmasına sebebiyet vererek asıllaştırmıştır.
SIVcpz ve HIV’in her ikisi de kan temasıyla dağılır. SIVcpz olasılıktır ki ilk olarak eti, için şempanzeleri öldüren avcılara bulaştı. Dağılınmış kuyruksuz maymundaki virüs yüklü kan, avcıdaki kesiklerle, SIVcpz’nin yeni konut sahibine bulaşmasını sağlayacak biçimde temas etti.
Hayvan virüsleri insanlarla ilk temasa geçtiklerinde, onları sadece, bilim insanlarının adlandırdıkları gibi “dağılmacı konut sahipleri” olarak kullandılar. Öbür hayvanlarda üremeye adapte olmuş virüsler, insanda ancak yavaş bir biçimde üreyebilir ve genellikle bir insandan ötekisine dağılmada galibiyetsiz olur.
SIVcpz avcılara bulaşmaya başladığında, artmak için muhtemelen hala şempanzelere bağımlıydı. Fakat virüsler aynı zamanda süratle değişinime uğruyorlardı ve mutant olmuş SIVcpz nihayet, insanlarda yaşaması ve bir insandan ötekisine atlaması için zorunlu yetiyi geliştirdi.
Temel olarak yeni insan virüsleri yalnızca bölgesel salgınlara neden olabilir, zira insanlar arasında hala çok iyi geçiş yapamazlar. Her insan salgını atlamasının bitiminden sonra, virüs, havyan konut sahibinde gelişmeye devam eder. Fakat virüs insanlarda daha fazla zaman geçirmeye başladıkça, natürel seleksiyon, yeni konut sahibine kendini daha iyi adapte eden değişinimleri seçim eder. İnsanlardaki salgınlar gitgide çoğalır ve daha uzun sürer. Misalin HIV, Afrikalı koloniler geliştiğinde ve yol ağları, orman köylerini, virüsün çok daha fazla insan arasında gezebildiği büyük şehirlere bağladığında, dallanıp budaklandı.
HIV insanlara bulaşmaya çok daha iyi adapte olurken, şempanzelere saldırma yetisini kaybetti. Bu asıllaşırken, HIV’ın metamorfozuyla alakalı kimse bir şey öğrenmiyordu. Ancak 1 980’lerin başında, virüsün insan cinsine girişinden altmış sene ya da daha aşırısı bir müddet sonra, bilim insanları sonunda virüsü tanımladılar ve AIDS’e neden olduğunu fark ettiler. O zamandan beri HIV, cinsimize iyice yerleşti ve insanlık tarihindeki en makûs hastalıklardan biri olmaya başladı.
Kamerun’daki sadece birkaç surat köylüye bulaştığında ancak, hastalığa karşı dayanmak ne kadar basit olurdu diye düşünebiliriz. Son senelerde, bilim insanları, yeni insan hastalıklarını daha da süratli bir biçimde tespit etebiliyorlar. Misalin 2002’nin Kasım’ında, Çinli bir çiftçi yüksek ateş kasvetiyle bir sağlık kurumuna geldi ve kısa bir müddet sonra da öldü. Çin’in aynı bölgesinden gelen öbür insanlar da hastalığa tutulmaya başladı, fakat Amerikalı bir iş adamı, Çin’den Singapur’a uçakla dönüşünde yüksek ateşe yakalanana kadar dünyanın ilgisine sürüklemedi. Uçuş, iş adamının can verdiği Hanoi’de son buldu. Hadiselerin çoğunun Çin ve Hong Kong’da ortaya Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu SARS ve Ebolaçıkmasına karşın, tam dünya ülkelerindeki insanlar kısa vakitte hastalanıyorlardı. Tesadüfülen insanların takribî yüzde onu en fazla birkaç gün içerisine can verdi. Hastalık, rastgele bir daktorun daha evvelden tespit etmiş olduğu bir hastalık değildi, ne gripti, ne zatürreeydi ne de öğrenilen başka bir hastalıktı. Hastalığa, akut solunum belirtiyi ya da SALLA ismi verildi.
Bilim insanları, hastalıklara bir neden bulmak için, SALLA kurbanlarından alınmış misalleri araştırmaya başladılar. Hong Kong Üniversitesi’nden Malik Peiris, SALLA’ı bulan takıma önderlik etti. Bu insanlar, SALLA’lı elli hastayla yapılan bir çalışmada, hastaların ikisinde büyüyen bir virüs keşfettiler. Bu virüs, soğuk algınlığına ve mide-bağırsak cerahatine neden olan coronavirüsleri ismindeki cinsin bir gurubuna aitti. Peiris ve çalışma dostları, yeni virüsteki genetik materyali sıraladılar ve daha sonra da öbür hastalarda benzeyen genleri incelediler. Hastaların kırk beşinde, bir eş buldular.
Bilim insanları HIV gibi virüslerle yaşadıkları deneyimlerine direnerek, SALLA virüsünün hayvanlara bulaşan bir virüsten evrimleşmiş olmasından şüphelendiler. Çin’de yaşayan insanların kumpaslı bir biçimde temas halinde olduğu hayvanlardaki virüsleri araştırdılar. Yeni virüsler bulduklarında, bu cinsleri SALLA evrimsel ağacına ilave ettiler. Birkaç ay içerisinde, bilim insanları, SALLA’ın tarihini yine oluşturmuşlardı. Virüs ilk, Çin yarasalarında baş gösterdi. Daha sonra bu virüslerin bir cinsi, misk kedisi ismindeki kedi eşi bir memelinin içinde dağılmaya başladı. Misk kedisi Çin hayvan pazarlarındaki ortak bir noktaydı ve insanlar da muhtemelen onların dağılmacı konut sahipleri olmuşlardı. Virüs daha sonra insandan insana geçme yetisini geliştirdi. SALLA, bilim insanları onu keşfettiğinde çok yeni bir virüstü ve virüsün keşfedilme sürati, onun oranla daha küçük bir salgın halinde izlemesine destek etti. Bilim insanları, bu hastalığı tespit edebildi, hastalığa tutulmuş insanları karantinaya alabildi ve pazarlarda misk kedisi satışını menetti. SALLA dünyanın çoğu kısmına dağılmayı muvaffak olmuş olmasına karşın, kaybolup gitmeden evvel sadece sekiz bin ortamında olaya ve dokuz surat vefata neden oldu.
İnsan cinsini istila edecek çok daha fazla virüs bekleyebiliriz ve bu virüsler büyük olasılıkla Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu SARS ve Ebolasüratlenen bir tempoda ortaya çıkacaklar. Dünyanın çok uzak bölgelerindeki hayvanlar milyonlarca yıldır egzotik virüslere konut sahipliği yapıyorlar ve bu zaman zamanınca insanların onlarla çok az teması oldu. İnsanlar artık, ağaçları biçmek, madenleri kazmak ve yeni çiftlikler kurmak için bu uzak bölgelerin içlerine doğru hareket ediyorlar. Ve bu süreçte, insanlar yeni virüslerle temas haline geçiyorlar.
Misalin, Nipah virüsü, Kuzeydoğu Asya’daki kurbanlarında riskli beyin cerahatine neden olur. Bir zamanlar insanlardan uzakta sık ormanlarda yaşamış, basmakalıpta yarasalarda yaşayan bir virüstür. Artık yarasaların ve virüslerin, yaşayacak ormanları yok.
Bu yeni virüslerden birinin insan soyunu yok edeceğini düşünmek için hiçbir neden yok. Bu belki de The Andromeda Strain gibi filmlerin verdiği bir izlenim olabilir, ancak reel virüslerin biyolojisi aksini ortaya koyar. Misalin Ebola, insanların gözleri de dahil tüm deliklerinin kanamasına neden olan korku verici bir virüstür. Yoluna çıkan konut sahiplerinin neredeyse tümünü öldürerek kurbandan kurbana ilerleyebilir. Buna karşın tipik bir Ebola salgını, sona ermeden evvel, yalnızca birkaç düzine insanı öldürür. Bu virüs insanlara hastalık bulaştırmada oldukça iyidir ve bu surattan kurbanlarını, yeni kurbanlar bulmaktan daha da süratli bir vakitte öldürür. Ebola salgını bir defa sona erdiğinde, senelerce ortaya çıkmaz.
Ebola eşi virüsler korkutucu olabilir fakat insan cinsine, çok fazla konut sahibine hastalık yayabilen düşük vefat oranlı virüslerden daha az risk talep eder. 1918 grip salgını, kurbanlarının sadece minik bir kısmını öldürdü. Ancak, dünya üzerinde yaşayan her üç Şiddetli Akut Solunum Yetmezliği Sendromu SARS ve Ebolainsandan birine hastalık bulaştırdığı için, bu az rakamda can veren insana hipotezi elli milyon insan ilave edildi. HIV, ilk keşfedilmeden evvel, tüm gezgene ağır ağır ve saklıca dağıldı. HIV, Ebola’nın vahim semptomlarını sarihe çıkarmak yerine, uzun seneler süresince bağışıklık sistemini içten içe çökertir.
Bir sonraki büyük salgını hangi virüsün çıkaracağını öğrenmiyoruz, zira kısmen virüslerin dünyasını çok iyi tanımıyoruz. GVFI’daki bilim insanları, Afrika maymunlarında bir ekip yeni virüsler buldu. Bu bilim insanlarının avcılar üzerinde yaptıkları tahliller, aynı zamanda insanlardaki virüslerin de ipucunu verir. Neyse ki, bu yeni virüsler henüz insandan insana geçemez. Fakat bu, virüsleri tamamen yok sayabileceğimiz anlamına gelmez. Bütün tersine: bunlar, insan cinsine atlama kaderini tutmadan evvel yasaklamamız gereken virüslerdir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ