Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Seçenek İktisadi Sistemler

  • 03 Temmuz 2021
  • Seçenek İktisadi Sistemler için yorumlar kapalı
  • 90 kez görüntülendi.
Seçenek İktisadi Sistemler

Tüm iktisadi sistemlerde cevaplanması istenen 3 temel sual vardır; 1-Neler üretilecek 2-Nasıl üretilecek 3-Kimler için üretilecek veya nasıl paylaşılacak 1-Neler Üretilmeli: İmal ihtimalleri hududunun hangi noktasında bulunulacağı ve imal seviyesi meselesiyle alakalı sualdir. Kaynakları faal kullanmak için, bir imal çoğaldırılırken öbür yapımdan bırakılacağı hususundan katlanır. Tüm cemiyetler kıt kaynaklarla yapacağı yapıma karar verir. Tüketim ve […]

Tüm iktisadi sistemlerde cevaplanması istenen 3 temel sual vardır;

1-Neler üretilecek
2-Nasıl üretilecek
3-Kimler için üretilecek veya nasıl paylaşılacak

Alternatif İktisadi Sistemler1-Neler Üretilmeli: İmal ihtimalleri hududunun hangi noktasında bulunulacağı ve imal seviyesi meselesiyle alakalı sualdir. Kaynakları faal kullanmak için, bir imal çoğaldırılırken öbür yapımdan bırakılacağı hususundan katlanır. Tüm cemiyetler kıt kaynaklarla yapacağı yapıma karar verir. Tüketim ve yatırım mülklerinden ne kadar üretileceği, ne kadar kamu mülkü üretileceği tanımlanır. Bu tanımlama, harcayıcı, üretici ve devletin karar ve seçimleri istikametindedir.
2-Nasıl Üretilmeli: Tüm cemiyetler kesinlikle kendine uygun imal tekniği seçmelidir. En doğru imal tekniğiyle çıktı başı asgari maliyetle imal sağlanarak, imal ihtimalleri hududunda ekonomi işleyişi sağlanır.
3-Kimler İçin Üretilmeli: Üretilen tüm mülkler cemiyetin tüm azalarına denk mi paylaştırılmalı? Çok imal yapan azalara fazla mülk mü verilmeli? Çalışamayan şahıslar çalışmak istemeyenlere ne kadar vermeli? Bu suallere cevap verirken kültür tesiriyle, ülkenin ekonomik sistemi yönünde düşünülür.

Üç temel sualin çözümünde, cemiyet politik yapılarına göre ekonomik sistemler kurularak ekonomik sistem dahilinde davranılır. Ekonomik sistemin bir ucunda piyasa ekonomileri, bir ucunda kumanda ekonomileri bulunur. Bu iki sistemin bir kısmını kabul eden, dünyada yaygın karma ekonomik sistemler ülkelere göre değişkenlik göstermektedir.

Piyasa Ekonomileri Sistemi

Ne, nasıl ve kimler için üretileceği sualleri birbirinden bağımsız fertsel harcayıcılar, üreticiler, devlet vd. organizasyonların kararları yönünde birbirleriyle tesirleştikleri ekonomik sistemdir. Temel koordinasyon piyasa maliyetleriyle yapılır. Dolayısıyla özgür piyasaya maliyet sistemi de denir.

Özgür piyasa maliyetlerinin rolleri:

*Maliyetler üretilecek ve harcanacak mülklerin sinyallerini verir.
*Maliyetler insanları imal ve tüketime teşvik eder.
*Maliyetler paylaşım mekanizmasında ehemmiyetli göreve sahiptir.

Mesela; üniversite talebeleri için bilgisayar alıp kullanmada yenilik ve kahvehaneler yerine internet kafeler seçim edilirken ekonomik ünitelerin kararlarında maliyetler tesirlidir.

Bu seçim başkalaşımı daha fazla üretilecek hizmeti tanımlar. Talebelerin internet kafelere arzları üzerine internet kafe hizmet maliyetleri yükselir ve daha çok rakamda internet kafe açılır. Zira internet kafe sahipleri kar yükseleceğini kavrarlar. İnternet kafe hizmetiyle beraber, bilgisayar teçhizat, yazılım, bakım-onarım gibi hizmetlere de arz çoğalır. Bunların da imal ve maliyetleri çoğalır. Bilişim sektörü personel ücretleri de yükselir. İnternet kafe hizmetlerinin maliyet çoğalışı yeni internet kafeler kurmaya teşvik eder. Yüksek hasılat gayretleri rekabeti kuvvetlendirir, hizmet ölçü ve kalitesini çoğaldırır. Maliyet düşmeleri ise imali eksilterek piyasaya girişleri maniler.

Maliyetler kazanç dağılımında da tesirlidir. Maliyet yüksekliği, arz yüksekliğinin göstergesidir. Alakalı sanayide kazanç çoğalışını da gösterir. Maliyetler düşerse kazanç da düşer. Maliyet başkalaşım sürati kazanç dağılım süratine paraleldir. Kazancını kendi tanımlayamayanlar kazanç kaybedebilirler.

Piyasa ekonomisinin iyi işlemesi için maliyet seviyesi kesinlikle sürekli olmalıdır. Ekonomik ünitelerin mülkiyetleri bulunmalı ve kamu otoritesi piyasalara müdahale etmemelidir. Böylece ekonomi, imal ihtimalleri hududu üzerine çıkar. Piyasa ekonomisinde devlet, iç ve dış güvenlik sağlar, piyasa sıhhati ve mülkiyet haklarına katkılarda bulunur. Devletin ekonomide rolü sadece piyasa galibiyetsizliklerinde devreye girer.

Kumanda Ekonomileri Sistemi

Kumanda ekonomilerinde ne, nasıl, kimler için imal yapılacağına devlet karar verir. Devlet merkezi tasarı dahilinde, ekonomik ünitelerin tavırlarını hakimiyet ederler.

Kumanda ekonomilerinde maliyetleri genellikle devlet tanımlar. Bu da ekonomide aktifsizliklere yol açar. Mesela; Sovyetler Birliği’nde ekmek maliyeti düşüklüğü dolayısıyla, çiftçiler ineklerini ekmekle beslerlermiş. Zira siyasetler bunu gerektiriyormuş. İneklerin banalde ot veya hububatla beslenmeleri gerektiğine göre bu vaziyet bir kaynak aktifsizliğidir. Ekmek, yüksek imal maliyetine karşın maliyetinin düşüklüğü, öbür besleme usullerine göre ekmek kullanımını cazipleştirmiştir. Faal üretilmeme sebebiyle ekonomi imal ihtimalleri hududu altındaymış.
Kumanda ekonomilerindeki kamu mülkiyeti bir teşvik unsuru değildir. Zira insanlar gayretleri karşılığı yerine lüzumlarına göre kazanç kazanırlarsa istedikleri faal kaynakları elde edemezler. Mesela; bir mucit tescil sahibi olmazsa buluşunu fazla çabalamaz. Daha az buluş yapılır ve cemiyet büyümez. İmal ihtimalleri hududu altında imal yapılır.

Kumanda ekonomileri 20. yüzyıl ortalarında neredeyse dünya popülasyonunun yarısına içerirmiş. Doğu Avrupa, Sovyetler Birliği, Çin gibi ülkeler kumanda ekonomisine sahip imiş. Günümüzde pek uygulanmamaktadır. 20. yüzyıl sonlarında piyasa ekonomilerine dönüşmeye başlamışlardır.

Karma Ekonomi Sistemi

Dünyada uygulamada artık hep karma ekonomiler mevcuttur. Piyasa ve kumanda ekonomik sistemleri artık uygulamada yoktur. Ancak karma ekonomi sistemi homojen değildir. Kamu ve özel kesim kombinasyonları ülkeden ülkeye değişiklik göstermektedir.

Karma ekonomik sistemde, özel mülkiyetle beraber kamu mülkiyeti de kabul görmektedir. Piyasa mekanizmasıyla beraber müdahaleyi kapsayan maliyet mekanizmasıyla beraber merkezi tasarı da uygular. Bu vaziyet sektörden sektöre ve ekonomiden ekonomiye değişkenlik göstermektedir. 21. yüzyıl sonrası karma ekonomilerde piyasa ekonomileri ağırlığı çoğalmıştır.

Karma ekonomik sistem, günümüzde uygulanan tek ekonomik sistem haline gelmiştir. Kıt kaynakların nasıl kullanılacağına hem kamu kesimi, hem özel kesim karar vermektedir. Karma sistem makro istikametten, ülkedeki ekonomik çıktıların ne kadarının özel veya kamu kesiminden çıktığını tanımlar.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ