Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Özgül Spesifik Fobiler, Sebepleri, Belirtileri ve Rehabilitasyon Yolları

  • 30 Mayıs 2022
  • Özgül Spesifik Fobiler, Sebepleri, Belirtileri ve Rehabilitasyon Yolları için yorumlar kapalı
  • 122 kez görüntülendi.
Özgül Spesifik Fobiler, Sebepleri, Belirtileri ve Rehabilitasyon Yolları

Fobi, bir cins endişe anksiyete bozukluğudur. Belirli bir gidişat veya nesne tarafından tetiklenen fazla bir fobi veya kaygı biçimidir. Çoğu şahsın belirli vaziyetler veya nesneler hakkında fobileri vardır. Bu tamamen basmakalıptır. Fobi, güvenlik için tehdit oluşturabilecek gidişatlara rasyonel bir tepkidir. Fobi riskle orantısız ise, altı aydan fazla sürmüşse, günlük yaşam üzerinde ehemmiyetli bir tesiri varsa fobi fobiye dönüşür. Fobiler genel olarak iki gruba ayrılabilir:Özgül Spesifik Fobiler, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yolları
-Özgül spesifik fobiler
-Karışık fobiler
Bu yazıda özgül fobilere yer verilmiştir.
Fobi rastgele bir gidişat tarafından tetiklenebilir. Mesela birey yüksek katlı bir apartmanda balkonda olmanın tehlikesiz olduğunu biliyor olsa da dışarı çıkmaktan korkabilir. Binanın içindeki pencerelerin arttan bile manzaranın tadı çıkarılamayabilir. Fobi bir nesne tarafında da tetiklenebilir. Misalin birey bir örümceğin zehirli olmadığını veya kendisini ısırmayacağını biliyor olabilir ancak bu yeniden de evhamını eksiltmez. Gidişat veya nesne hakkında düşünüldüğünde veya konuşulduğunda bile bu fazla kaygı hissedilebilir.

Özgül Fobi Cinsleri

Daha Öncekinden basit fobi olarak adlandırılan özgül fobi, genellikle çok az risk talep eden veya hiç risk oluşturmayan belirli bir nesne veya vaziyetin varlığından veya görüşüden kaynaklanan kalıcı ve manasız bir fobidir. Panik, fobi veya terör duyguları asıl tehditle tamamen orantısızdır. Bazen yalnızca fobik uyaranın görüşü ya da televizyonda görülmesi bile bir tepki oluşması için yeterlidir. Bu cins fazla tepkiler özgül bir fobinin göstergesi olabilir. Fobiyle ilişkili kasvet ve/veya nesneden veya vaziyetten sakınma lüzumu, şahsın işlevsellik hünerini ehemmiyetli miktarda etkileyebilir. Özgül fobileri olan şahıslar genellikle fobilerinin abartılı veya manasız olduğunun farkındadır ancak kaygılı tepkilerinin otomatik veya hakimiyet edilemez olduğunu sezerler. Özgül fobiler genellikle panik saldırılarla ilişkilidir; bu sırada birey kalp çarpıntısı, boğulma, bulantı, bayılma, baş dönmesi, göğüs sızısı, sıcak veya soğuk basması ve terlemeyi içerebilecek ezici fiziksel hisler yaşayabilir. Özgül fobiler genellikle çocukluk veya ergenlik döneminde büyürler. Bazı insanlar için, ihtiyarladıkça daha az şiddetli hale gelebilirler. Korkulan nesneye veya gidişata bağlı olarak, alttakiler de dahil olmak üzere değişik cinste özgül fobiler vardır:
Hayvan fobileri: Bunlar en yaygın özgül fobilerdir. Hayvanlara veya böceklere misalin, köpeklere, yılanlara, kemirgenlere veya örümceklere karşı geliştirilmiş fobilerdir.
Gidişatsal fobiler: Bunlar, uçmak, arabaya veya toplu taşımaya binmek, yürüyen merdiveni kullanmak, dişçiye gitmek, araba kullanmak, köprülerden veya tünellerden geçmek veya asansör gibi kapalı bir yerde olmak gibi belirli gidişatlardan korkmayı kapsar.
Natürel etraf fobileri: Misaller arasında fırtına, gök hengamesi, yükseklik, karanlık, su veya mikrop fobisi sayılabilir.
Beden temelli fobiler: Bunlar invaziv tıbbi prosedürlerle örn. enjeksiyonlar,kan veya yaralanma görmeyle, kan testleri yaptırmayla, doğumla, kusma veya boğulmayla ilişkili fobilerdir.
Cinsel fobiler: Cinsel eylemler veya üryanlık fobisi gibi fobilerdir.
Öbür fobiler: Bunlara belirli gıdalardan sakınma, düşme fobisi, yüksek seslerden korkma ve palyaço gibi kostümlü şahsiyetlerden korkma dahildir.
Bazı insanlar birden fazla özgül fobisi olabilir. Bir bireyde mevcut olan fobi tamamen benzersiz bir tecrübe olabilir. Yukarıyada listelenenlerden çok daha özgül fobiler de vardır. Topluluk önünde konuşma fobisi gibi öbür özgül fobiler daha çok sosyal fobiyle ilişkilidir. Sosyal fobi, insanların başkalarına nasıl göründükleri mevzusunda fazla kaygı dinledikleri bir gidişattır.

Özgül Fobilerin Belirtileri Nelerdir?

Özgül fobiler muhtelif biçimlerde kendini belli edebilir.
*Belirli bir nesne veya gidişata karşı fazla veya manasız fobi dinlenmesi,
*Bir nesneden ya da vaziyetten sakınmak ya da ona büyük bir kasvetle sabretmek,
*Belirli gidişatlarda olma veya fobinin nesnesiyle temasa geçme mevzusunda evvelden gergin olmayı kapsayan beklenti endişesi; misalin, köpek fobisi olan bir şahsın, yolda bir köpek görebileceği için yürüyüşe çıkmak mevzusunda kaygılı olması
*Kalp çarpıntısı, mide bulantısı veya ishal, terleme, titreme, anlaşma veya karıncalanma, soluk alma meseleleri soluk darlığı, baş dönmesi veya sersemlik hissi, boğuluyormuş gibi sezmek biçimindeki anksiyete veya panik hamlenin fiziksel belirtileri özgül fobiye işaret edebilir.
Özgül bir fobisi olan çocuklar, kaygılarını ağlayarak, bir ebeveyne sarılarak, yanından bölmeyi istemeyerek veya asap krizi geçirerek ifade edebilirler.

Özgül Fobiler Ne Kadar Yaygındır?Özgül Spesifik Fobiler, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yolları

Özgül fobilerin ilk belirtileri genellikle çocuklukta veya erken ergenlik döneminde ortaya çıkar. Bayanlarda erkeklere göre biraz daha sık görülürler. Çocuklarda özgül fobiler yaygındır. Çocuklar büyüdükçe bir ekip ortak fobiler yaşarlar. Bunlar arasında yüksek sesler ve yabancılar bebeklik, hayali mahlukatlar ve karanlık mektep evveli, natürel afetler ve hayvanlar erken ilkokul, hastalık ve vefat ilkokul sonrası, lise gibi şeyler bulunur. Bu fobileri idaremeyi bilmek, büyümenin klasik bir parçasıdır ve genellikle zamanla kaybolur. Bununla birlikte, çocuklar, hatta daha minik yaşta olanlar bile özgül fobiler geliştirebilir ve hatta panik atak yaşayabilir. Çocukların öbür anksiyete bozukluklarından daha özel fobiler geliştirme ihtimali daha yüksektir ve çoğu zaman fobilerinin irrasyonel manasız veya abartılı olduğunun farkında değildirler. Erişkinlerdeki özgül fobiler genellikle aniden başlar ve çocukluk fobilerinden daha uzun sürer. Erişkinlerdeki özgül fobilerin yalnızca %20’si kendiliğindene rehabilitasyon olmadan geçer.

Özgül Fobilere Neler Sebep Olabilir?

Bazı etkenlerin belirli bir fobi geliştirme tehlikesini artırması muhtemeldir fakat özgül fobilerin kesin sebebi bilinmemektedir ancak çoğu travmatik bir tecrübe veya bilinmiş bir tepki ile ilişkili görünmektedir. Bazı vaziyetlerin, şahsın onlar hakkında nasıl sezdiği üzerinde kalıcı bir tesiri olabilir. Misalin, bir hamle veya ısırılma gibi bir hayvanla korkutucu veya tehdit edici bir tecrübe yaşayan bir birey özgül bir fobi geliştirebilir. Genç yaşta uçakta çok fazla cinsbülans yaşandıysa uçma fobisi geliştirilebilir.
Başkalarının hasar gördüğü veya fazla fobi yaşadığı travmatik bir vakaya şahit olmak, potansiyel olarak riskli vaziyetler veya hayvanlar hakkında balaka almak veya yinelenen ihtarlar almak da özgül bir fobiye neden olabilir. Fobi başkalarından da öğrenilebilir. Bir ebeveyn veya büyük kardeş ile aynı özel fobi geliştirilebilir. Ebeveynleri belirli nesnelere veya gidişatlara fobi ve kaygı ile tepki gösteren bir çocuğun bu nesnelere fobi ile tepki vermesi muhtemeldir. Bir gidişata veya nesneye tepki olarak güçlü bir tepki veya panik atak geçirilebilir. Özellikle etraftaki insanlar cevaba sert tepki veriyorsa birey kendini bundan utanmış hissedebilir. Bunun tekerrür olacağı fikri hakkında daha da yoğun bir kaygı geliştirilebilir. Stres, endişe ve bunalım duygularına neden olabilir. Bu, belirli gidişatlarla başa çıkma hünerini azaltabilir, şahsın tekerrür bu gidişatlarda olmaktan korkmasına veya kaygı dinlemesine neden olabilir. Uzun bir zaman devam ederse bu bir fobiye dönüşebilir. Araştırmalar, bazı insanların fobi geliştirmeye değişiklerinden daha korunmasız olduğunu göstermektedir. Hayvan fobileri gibi özgül fobiler, kısmen genetik yatkınlık sebebiyle ortaya çıkabilir.

Ne Zaman Dayanak Alınmalıdır?

Bir fobi için ne zaman dayanak alınması gerektiğini bilmek güç olabilir. Fobilerin bir cins endişe bozukluğu olduğunu unutulmamalıdır. Alttaki gidişatlarda fobi için rehabilitasyonu düşünmenin zamanı gelmiş olabilir:
-Tetikleyici nesne, gidişat, yer veya etkinlikten sakınmak günlük yaşamını etkiliyor veya bireye büyük kasvet veriyorsa
-Basmakalıpta zevk alınan şeylerin yapılmasına mani oluyorsa
-Yoğun ve ezici fobi, kaygı veya paniğe neden oluyorsa
-Birey, fobinin riskle orantılı olmadığının farkındaysa
-En az altı aydır fobi devam ediyorsa
-Öbür sağlık meseleleri için destek almayı yasaklıyorsa, misalin telefonu kullanmaya veya hekime gitmeye mani olan bir fobi söz mevzusuysa birey artık rehabilitasyon olmayı düşünmelidir.

Özgül Fobiler Nasıl Teşhis Edilir?

Özgül bir fobinin belirtileri varsa hekim tıbbi ve psikiyatrik bir hikaye alarak bir değerlendirmeye başlayabilir ve kısa bir fizik tetkik yapabilir. Özgül fobileri spesifik olarak teşhis edecek laboratuvar testleri olmamasına karşın, hekimler semptomların sebebinin fiziksel bir hastalık olmadığından emin olmak için muhtelif testler kullanabilir. Şayet bireyde rastgele bir fiziksel hastalık bulunmazsa, ruh hastalıklarını teşhis etmek ve rehabilitasyon etmek için özel olarak eğitilmiş, uzmanlaşmış bir psikiyatriste, psikologa veya başka bir ruh sıhhati uzmanına sevk edilebilir. Psikiyatristler ve psikologlar, bir şahsı belirli bir fobi açısından değerlendirmek için muayenehane görüşmeler ve değerlendirme taşıtları kullanırlar. Hekim, özgül fobilerin teşhisini, semptomların neden olduğu işlevsellik meseleleri de dahil olmak üzere bildirilen semptomlara sabrettirir. Şahsın fobi ve endişesi özellikle rahatsız ediciyse veya mektep, iş, sosyal etkinlikler ve ilişkiler dahil olmak üzere günlük rutinlerini etkiliyorsa, özgül fobi teşhisi konur.

Özgül Fobilerin Rehabilitasyonu

Fobiler rehabilitasyon edilebilir ve profesyonel destek almak iyileşmenin ilk adımıdır. Fobiyle alakalı rehabilitasyon görmek için genellikle ilk gidilecek yer aile hekimidir. Şahsı değerlendirebilir ve hangi rehabilitasyonların mevcut olduğunu açıklayabilirler. Fobilere özgü çok az rehabilitasyon rehberi vardır. Anksiyete ve panik bozuklukları için üç ana rehabilitasyon cinsi önerilmektedir. Bunlar alternatiflere dahil edilmelidir:
-Konuşma rehabilitasyonları
-Bilişsel tavırcı terapi
-İlaç rehabilitasyonu
Özgül fobilerin rehabilitasyonu bunlardan biltihabı veya bir kombinasyonunu içerebilir.
Bu alternatiflere kendiliğindene dayanak kitapları, çevrim içi programlar, destek grupları veya hafifleme teknikleri dahil edilebilir. Hekim tüm alternatifleri açıklamalıdır. Birçok özgül fobi önlenemese de hayvan hücumu gibi travmatik bir tecrübenin ardından erken müdahale ve rehabilitasyon, şahsın ciddi bir anksiyete bozukluğu geliştirmesini engelleyebilir. Rastgele bir rehabilitasyona başlanmadan evvel hastanın görüşleri dikkate alınmalıdırlar.
Konuşma Terapisi
Konuşma terapisi sırasında düşünceler, duygular ve tavırlar hakkında bir profesyonelle konuşulur. Hekim veya ruh sıhhati uzmanı hastasına sunulabilecek alternatifleri sarihler, doğru konuşma rehabilitasyonunun bulunmasına dayanakçı olabilirler.
Bilişsel Tavırcı Terapi
Psikoterapi, özgül fobilerin rehabilitasyonunun temel taşıdır. Rehabilitasyon genellikle, sistematik duyarsızlaştırma veya maruz bırakma ve tepki ihtiyata rehabilitasyonu ismi verilen ve hastaların fobileri eksilmeye başlayana kadar onları korkutan şeylere kademeli olarak maruz bırakıldığı bir cins bilişsel tavırcı terapiyi BDT kapsar. Bilişsel tavırcı terapi, fobileri rehabilitasyon etmek için kullanılan bir dizi teknik, maruz kalma rehabilitasyonu duyarsızlaştırma içerebilir.
Maruz Kalma Terapisi: Maruz bırakma rehabilitasyonu, fobisi olan şahsı korktuğu nesne veya gidişata kademeli olarak maruz bırakmak anlamına kazanç. Bu tehlikesiz ve hakimiyetli bir biçimde asıllaştırılır. Misalin, şahsın diş hekimine karşı bir fobisi varsa, maruz bırakma terapisinde şunlar yapılabilir:
-Dişçi hakkında balaka edinmek
-Dişçi koltuğu fotoğraflarına bakmak
-Bekleme odasında oturmak
-Dişçiyle konuşmak
-Sonunda dişçi koltuğuna oturmak
Fobiler için Hipnoterapi: Hipnoterapide, alışkanlıkları değiştirmeye veya belirli gidişatları rehabilitasyon etmeye, semptomları rahatlatmaya çalışmak için hipnoz kullanılır. Hipnoz, bilinçaltındaki inançlara, düşüncelere ve hatıralara ulaşmak için şahsı derin bir hafifleme gidişatına sokmayı kapsar. Hipnoz, istenmeyen düşünce ve tavırların değiştirilmesine dayanakçı olabilir. Bunu telkin yoluyla ve öz farkındalığı artırarak yapmayı emeller.
Fobiler İçin İlaç Rehabilitasyonu
Fobi şiddetli evhama neden oluyorsa, ilaç önerilebilir. Şu anda evhamı idaremede bereketli olduğu düşünülen üç cins ilaç vardır:
-Antidepresanlar
-Durgunlaştırıcılar
-Beta blokerler
Antidepresanlar: Anksiyeteyi rehabilitasyon etmek için en yaygın olarak selektif serotonin geri alım inhibitörü SSRI antidepresanları reçete edilir. Bu ilaçlar dayanakçı olabilir ancak misalin uyku meseleleri gibi yan tesirlere neden olabilir. SSRI’lar işe haylazsa veya uygun değilse seçenek ilaçlar önerilebilir. Bazı besinler Monoamin oksidaz inhibitörleri MAOİ antidepresanlarıyla riskli tepkine girebilir. Hasta Bilgilendirme Broşüründe ilaçlarla birlikte hangi besinlerden sakınılması gerektiği mevzusunda ihtar verilmektedir.
Durgunlaştırıcılar: Yoğun, geçici anksiyete misalin, uçma fobisi üreten gidişatsal fobiler için, ara gizeme kısa tesirli sedatif hipnotikler benzodiazepinler reçete edilebilir. Şiddetli endişe, günlük yaşam üzerinde ehemmiyetli bir tesire sahip olduğu anlamına kazanç. Benzodiazepinler bağımlılık yapabilir. Kısa bir zaman için düşük dozda alınmalıdırlar. Tercihen tek seferlik bir doz olmalı ve dört haftayı geçmemelidir.
Beta Blokerler: Daha yakın zamanlarda, özgül fobilerle alakalı evhamı rehabilitasyon etmek için beta bloker ismi verilen yaygın tansiyon ilaçları kullanılmıştır. Beta blokerler psikiyatrik ilaçlar değildir, bu sebeple psikolojik semptomları eksiltmezler fakat fobiyi tetikleyen bazı gidişatlarda dayanakçı olabilirler. Anksiyetenin fiziksel semptomlarını süratli bir kalp atışı, çarpıntı, tremor denilen titreme rehabilitasyon etmek için kullanılırlar. Beta blokerler bağımlılık yapmaz fakat uyku problemleri ve kâbuslar gibi yan tesirlere neden olabilirler. Almayı bırakmaya karar verilirse doz usulca eksiltilmelidir. Kalbi ve kan basıncını etkiledikleri için, almayı kademeli olarak bırakmak gerekir.Özgül Spesifik Fobiler, Nedenleri, Belirtileri ve Tedavi Yolları
Bir fobiye bunalım veya panik bozukluk gibi başka vaziyetler eşlik etmedikçe, genellikle uzun süreli veya günlük ilaçlar kullanılmaz. Yukarıyada belirtilen ilaç cinsleri reçetesiz alınmamalı, sadece hekim reçete ettiğinde alınıp kullanılmalıdır. Çoğu insanda özgül fobiler terapi, ilaç veya her ikisinin kombinasyonu ile başarılı bir biçimde rehabilitasyon edilebilir.

Denenebilecek Değişik Uygulamalar

Fobiyi gidermek için denenebilecek bazı değişik fikirler de vardır. Bunlar fobinin şahsın yaşamı üzerindeki tesirini eksiltmeye dayanakçı olabilirler. Bazı insanlar bu fikirleri yararlı bulmaktadır fakat herkes için uygun olmayabilir. Birey yalnızca kendisini rahat sezdiği şeyi sınamalıdır. Misalin, fobi hakkında güvenilen bkocamanla konuşmak dayanakçı olabilir. Bkocamanın o şahsı dinlemesi ve önemsediğini göstermesi başlı başına dayanakçı olabilir. Birey konuşmakta zorlanıyorsa, bir şeyler yazmayı deneyebilir. Birey düşüncelerini daha net bir biçimde ortaya koymaya dayanakçı olacak bir mektup yazmayı deneyebilir. Fobiden dolayı sezilen panik ve kaygıyı idaremeyi bilmek gerçekten güç olabilir fakat bunu yaparak, tetikleyici gidişat veya nesneyle alakalı daha fazla hakimiyet sahibi olunabilir.
Derin soluk alma gibi rahatlama teknikleri de endişe semptomlarını eksiltmeye dayanakçı olabilir. Birçok değişik rahatlama tekniği mevcuttur. Meditasyondan soluk hakimiyetine ve esnemeye kadar spektrum gösterirler. Panik atak sırasında, soluğa veya duyulara odaklanma ve anında müdahale etme denenebilir. Bir yaşıt destek grubuna katılmak da fayda sağlayabilir. Yaşıt dayanağında, benzer güçlüklerle karşılaşan başkalarıyla tecrübeler paylaşılır. Şahsın yalnız olmadığını bilmesi hafifletici olabilir. Öbür insanlar da denenebilecek değişik başa çıkma usulleri önerebilir. Çevrimizi destek grupları da denenebilir. Çevrim içi destek, şahsın dışarı çıkamadığı zamanlarda veya insanlarla telefonda veya surat surata konuşmakta zorlandığı gidişatlarda özellikle bereketli olabilir.
Bazı insanlar fobilerle başa çıkmak için kendiliğindene dayanak kitaplarını veya çevrim içi programları kullanır. Bunlar genellikle bilişsel tavırcı terapi BDT ilkelerini direnir. Evhamı eksiltmek ve fobi tetikleyicileriyle başa çıkmayı basitleştirmek için şahsın kendi programını geliştirmesine dayanakçı olurlar. Kitaplardan ve yazılı kaynaklardan da fobi hakkında balaka ve destek alınabilir. Bir sağlık uzmanı bireye bir kendiliğindene dayanak kitabı reçete edebilir. Bu kaynaklara “reçeteli kitaplar” denir. Bunlar ayrıca çevrim içi olarak satın alınabilir veya yerel kütüphaneden ödünç alınabilir. Okumak için başka birçok kaynak bulunabilir. Çevrim içi kendiliğindene dayanak programları da denenebilir. Bunlar için ödeme yapmak zorunda kalınabilir ya da hekim aracılığıyla fiyatsız ulaşım muhtemel olabilir.
Birey, özgül fobisi için bir kursa katılmayı düşünebilir. Bazı kuruluşlar, insanların belirli fobilerin üstesinden gelmelerine dayanakçı olmak için surat surata kurslar kumpaslar. Misalin, kurslar alttakiler tarafından yürütülebilir:
-İnsanların uçma fobilerini yenmelerine dayanakçı olmak için hava yolu firmaları ve hava alanları
-İnsanların belirli hayvanlara veya böceklere karşı fobilerini eksiltmelerine dayanakçı olmak için hayvanat bahçeleri
Şahıslar bunları internette incelerken dikkatli olmalıdır zira fobiyi tetikleyen resimlerle karşılaşılabilir. Bir dosttan veya aile abonesinden arama yapmasını istemek iyi bir fikir olabilir. Bu kurslar maliyet, uygunluk ve nasıl yürütüldükleri bakımından değişiklik gösterir. Birçok kurs hipnoz veya maruz kalma terapisi gibi BDT prensiplerine katlanmaktadır. Böyle bir kursun bireye fayda sağlayıp sağlayamayacağı mevzusunda hekimle konuşulabilir.

Kaynakça:

https://psikiyatri.org.tr/ulusa-yonelik/30/ozgul-fobiler
https://www.mind.org.uk/information-support/types-of-mental-health-problems/phobias/types-of-phobia/
https://www.psycom.net/specific-phobias/

Yazar: Müşerref Özdaş

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ

maltepe escort ataşehir escort idealtepe escort anadolu yakası escort kadıköy escort bostancı escort pendik escort ataşehir escort şişli escort göztepe escort pendik escort kartal escort bostancı escort erenköy escort maltepe escort pendik escort bostancı escort ümraniye escort şerifali escort kartal escort maltepe escort tuzla escort pendik escort anadolu yakası escort acıbadem escort ümraniye escort escort bayan maltepe escort ümraniye escort ataşehir escort kadıköy eskort pendik eskort ataşehir escort ümraniye escort kadıköy escort escort bayan maltepe escort sex hikaye yeni seks hikaye gerçek sex hikaye sex hikaye seks hikayeleri sex hikayesi gerçek sex hikayeleri