Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremeleri

  • 04 Mayıs 2021
  • Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremeleri için yorumlar kapalı
  • 95 kez görüntülendi.

Bir ormanın içinde hafifletici bir yürüyüş yaptıysanız, yosun ve otlardan çalılara ve ağaçlara kadar çok muhtelif nebatları fark etmiş olmalısınız. Bununla beraber ormanın tek dominantı nebatlar değildir, nebatlardan başka hayvanlar ve mantarlar alemine ait canlılar da bulunmaktadır. Mantarlar yer değiştiremese de özellikleri bakımından hayvanlara daha yakındır. Fungiler mantarlar dünya ekosistemlerinin kritik parçalarıdır. Bu nedenle dikkatleri […]

Bir ormanın içinde hafifletici bir yürüyüş yaptıysanız, yosun ve otlardan çalılara ve ağaçlara kadar çok muhtelif nebatları fark etmiş olmalısınız. Bununla beraber ormanın tek dominantı nebatlar değildir, nebatlardan başka hayvanlar ve mantarlar alemine ait canlılar da bulunmaktadır. Mantarlar yer değiştiremese de özellikleri bakımından hayvanlara daha yakındır. Fungiler mantarlar dünya ekosistemlerinin kritik parçalarıdır. Bu nedenle dikkatleri üstlerine sürüklemeyi hak ederler. Dünyada hemen her yerde bulunan mantarlar nemli yerleri seçim eder.

Mantar Nedir?

Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve ÜremeleriMantarlar bu gezegendeki yaşamın beş ana sınıflandırmalarından biri olan fungi mantarlar alemine ait heterotrof ve ökaryotik organizmalardır. Ekosistemde besin döngüsü konusunda önemli rolleri bulunmaktadır. En çok bilinen mantar cinslerinden kimileri şapkalı mantarlar, maya ve küflerdir. Mantarların kimileri tek, kimileri ise çok hücrelidirler. Tek hücreli mantarlara maya denir. Bazı mantarlar yenilebilir ve basitçe erişilebilirken değişikleri zehirli, mikroskobik veya çok nadirdir. Tahmini olarak 3–4 milyon mantar cinsi vardır ancak 150.000’den azı sınıflandırılmış ve üzerinde çalışılmıştır. Mantarlar alemi 7 şubeye ufalayarak incelenir.
*Ascomycota
*Basidiomycota
*Blastocladiomycota
*Neocallimastigomycota
*Glomeromycota
*Microsporidia
*Chitridiomycota

Mantarlar nebatlara bazı yönlerden benzerlikler gösterebilir ve aslında uzun vakit bu biçimde kategorize edilmişlerdir ancak aslında hayvanlarla daha çok ortak noktaları vardır. Birincisi ve en önemlisi, mantarlar fotosentez yapmazlar, yani güneş enerjisini emerek kendi besinlerini üretemezler. Bunun yerine etraftaki besinleri enzimler kullanarak sindirdikten sonra absorbe ederler. Bu hadise aynı zamanda dünyada çok önemli bir emele hizmet eder, çünkü mantarlar ağaçların sert ligninini kırabilen tek organizmadır. Mantarlar olmadan, ağaçlardan düşen parçalar ve yapraklar düştükleri yerde kalır.
Mantarların çoğu toprakta can vermiş ve çürüyen organik maddelerin üzerinde ya da içinde bulunur. Toprağa düşmüş ağaç dalları ve yaprakların üzerinde mantar örnekleri sıklıkla bulunabilir. Mantarlar aynı zamanda nebat ve hayvanlarla simbiyotik ilişkiler kurabilir. Mantarlar kendi isteğiyle hareket etme özgürlüğüne sahip olan hayvanların aksine hareketli değildir. Bununla beraber havada veya suda sporlar yoluyla az ölçüde hareketlilik gösteren bazı mantar cinsleri vardır.

Mantar Çeşitleri

Yukarıyada bahsedildiği gibi mantar cinslerinin kimileri tanıyabileceğiniz, Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremelerikimileri daha önce hiç duymadığınız ya da hiç görmemiş olabileceğiniz yedi şubesi bulunmaktadır.

Ascomycota: Bu gruba genellikle “keseli, asklı mantarlar” denir. Bu gruba giren trüf mantarı yeryüzündeki en pahalı gıdalardan biridir. Mantarların bu kısmı, riskli olduklarını ve harcanmamaları gerektiğini işaret eden parlak ve canlı renkli gövdelere sahip olma eğilimindedir. Bununla beraber bazı ascomycotalar gayrı resmi ismiyle ascomycetler solunum yollarında, gastrointestinal sistemde ve bir maya olan Candida albicans cinsi insanlarda dişi faize sistemine ait kanallarda yaşar. Ascomycetler eşeyli sporlar askospor üreten, askus olarak bilinen faize keselerine sahiptir ancak eşeysiz olarak da ürerler. En önemlileri antibiyotik imali yapılan Penicillium ile tomurcuklanmayla artan bira mayasıdır. Bira mayasıyla içkili meşrubatlar üretilir. Bu şube köken olarak basidiumlu mantarlar ile akrabadır. Asklı mantarlar saprofit veya asalak beslenir. Likenleşmiş mantarların çoğu bu şubedendir.

Basidiomycota: Bütün mantarlar içinde en iyi bilinen, en geniş şubedir. Bu mantarların çoğu onları görünmelerini güçleştirmek için toprağın altına yerleşmiştir, ancak gövdeleri toprağın üstüne çıkar. Basidium denilen spor keseleri içinde basidiospor ismi bilgilen eşeyli üremeyi sağlayan sporlar üretilir. Orman ve meralarda, gübreli ve humuslu topraklarda iyi gelişen şapkalı mantarlar mera mantarları, jölemsi tremella mantarları, parmaksı uzantıları olan beyaz kurt mercanları ya da peri parmakları da denilen clavaira mantarları bu gruptandır. Saprofit ya da asalaktırlar. Bazı cinsleri böbrek ve karaciğeri iflas ettirecek kadar çok zehirlidir. Pas mantarları da bu şubeye dahildir.

Blastocladiomycota: Bunlar yer üstünde nadiren görülen ve her türlü organik maddeyi ve artıkları emen, toprakta ya da tatlı sularda yaşayan zoosporik mantarlardır. Bu şubenin bazı cinsleri kitin ve selülozdan keratin ve polene kadar her şeyi etkileyen nebat parazitlerini kapsar. Bazı cinsleri saprofittir.

Neocallimastigomycota: Bu mantarlar anaerobiktir, bazı herbivor otobur memeli hayvanların sindirim kanallarında yaşar, burada bulunan otları selüloz ve öbür organik maddeleri dağılmaya destekçi olurlar. En iyi besin kaynağı olan otları dağılmak için selülolitik enzimleri olmayan koyunların sindirim sistemine rumen ya da işkembelerine yerleşmişlerdir. Neocallimastigomycota’lar mitokondriden ziyade hidrojenozomlara sahip olmaları bakımından dikkate kıymettir. Muhtemelen sulak topraklar gibi anoksik civarlarda da bulunabilirler.

Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve ÜremeleriGlomeromikota: Bu şubeye ait olanlar güçlü simbiyotik ilişkiler kurabilen minik ve çok özelleşmiş bir mantar grubudur. Üremeleri eşeysizdir. Topraktaki mantarların neredeyse yarısı bu şubeye aittir. Kara nebatlarıne ait köklerle simbiyotik mutualist: karşılıklı faydalanma ilişki geliştirerek mikorizaları oluştururlar. Mikorizadaki mantarlar hifler aracılığıyla beraber yaşadığı nebatnin kökünden şeker alır, karşılık olarak nebata topraktan alıp çözdüğü mineralleri özellikle fosfatı verir ve köklerin emme yüzeyini artırır ve kökler bu cins simbiyotik ilkişkiyi yalnızca uygun olan mantar cinsleri ile kurar. Mikoriza oluşturan nebatlar rekabette daha zaferlidir.

Microsporidia: Kın kanatlılar ve öbür minik eklembacaklılarla asalak ilişkiler oluşturan, mikroskobik, tek hücreli, zorunlu hücre içi asalak mantarlardır. İlkel bir ökaryot olmalarına rağmen mitokondri, golgi cihazı ve peroksizom bulundurmazlar.

Chytridiomycota: Mantarların en daha önceki formlarından kimileridir. Genellikle suda yaşarlar ve mikroskobiktirler. Üremeleri genellikle eşeysizdir, flagellat denilen minik kamçı benzeri uzantılara sahip olan, hareket edebilen sporlar zoosporlar üretirler. Bu grubun bazı cinsleri eşeyli yoldan ebatları ve biçimleri aynı olan izogametlerin birleşmesi ile, bazı azaları zoosporlardan başka rizoit gibi yapılarla da ürer. Saprofit olsalar da bazen asalak gibi davranırlar. Kitin, selüloz ve lignin gibi en sert maddeleri sindirdikleri bilinmektedir.

Mantarların Özellikleri

Mantarların temel özelliklerinin bir hayliyi yukarıyada açıklanmıştır, ancak bu alemin onu eşsiz yapan, nebatlardan ve hayvanlardan kesin olarak değişik kılan başka birkaç yönü vardır.
*Mantarlar hücre duvarları selülozdan yapılmış nebatların ve hücre duvarları bulunmayan hayvanların aksine kitinden yapılmış hücre duvarlarına sahiptir.
*Tüm canlılar gibi mantarlar da muhakkak metabolik süreçler için enerji verici Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremeleribesin ambarlar ve ana depolama molekülleri glikojendir. Nebatlar enerjilerini değişik bir molekül halinde nişasta depolasa da mantarların depolama molekülü hayvanlarla aynıdır.
*Mantarlar cansız organik maddelerde depolanmış besinlerin geri dönüşmesine destekçi olur. Bu vakayla inorganik besinler tekerrür toprağa karışır ve üretici canlılar tarafından kullanılır. Mantarlar olmadan besin döngüsü devam edemez ve yaşam büyüyemez.
*Mantarların çoğunda hücrelerin birbirinin ucuna dizilmesiyle oluşan hif denilen ipliğe benzeyen yapılar ve hifaların oluşturduğu miselyum ağı bulunur, besin bu ağlarla ya da iplikçiklerle emilir.
*Çok hücreli mantarlar dallanan somatik yapılar, filamentler iplikçikler olan bir hayli hifa kapsar. Hifalar boru şeklindedir ve septa septum olarak bilinen duvarlar tarafından hücre benzeri kısımlara parçalar. Bu hücrelerde birden fazla çekirdek olabilir ve çekirdekler ve öbür organeller septumdaki porlardan öbür tarafa geçebilir. Bazı hiflerde aseptat hifler septum bulunmaz.
*Maya mantarları hifa, miselyum ve köksü uzantı bulundurmaz.
*Çok hücreli mantarların reelden çok hücreli olup olmadığına dair bazı müzakereler vardır çünkü organeller ve sitoplazma sitoplazmik akış ismi bilgilen bir süreçte bir hücreden diğerine geçebilir.
*Mantarlar genellikle çok hücreli olarak bilinir, ancak nebat ya da hayvan benzeri çok hücreli değillerdir.
*Mantarlar heterotroftur, kendi besinini üretemez. Besinleri organik maddeleri sindirerek elde etmek zorundadırlar. Bunu yapmak için süratle uzayan günde takribî 1 kilometre. uzatabilirler ve dallanan hifalarını kullanırlar ve bu da mantarın miselyumunun büyüklüğünün süratle artmasını sağlar.
* Bazı mantar hifaları rizomorf denilen kök benzeri iplikler dahi oluşturur; bu yapı mantarların öbür kaynaklardan süratle ve daha fazla besin elde etmesine izin verirken üzerinde geliştiği substrata bağlar.
* Mantarlar oportünistlerdir yani çok muhtelif kaynaklardan besin alabilirler ve çok muhtelif etrafsal şartlarda büyürler. Bazı mantarlar ölü organik maddeden besin alır, bu mantarlara saprobe saprofit: çürükçül denir ve ölü organizmaları bölen ayrıştırıcılardır.
* Bazı mantarlar nebatsal asalaktır ve Hollanda karaağaç hastalığı gibi nebat hastalıklarından mesuldür. Bununla beraber, mantarların fotosentetik algler veya bakterilerle ve nebat kökleriyle simbiyotik karşılıklı olarak bereketli ilişkileri de olabilir. Mantar ve fotosentez yapan bir algin simbiyotik birleşimine liken, nebat kökü ve mantar birliğine ise mikoriza denir.
*Mantarlar nebatlar veya hayvanlarla veya hatta insanlarla simbiyotik bir Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremeleriilişki oluşturarak besinleri doğrudan emerek, değişikleri ise beslenmek için çevrelerindeki artıkları enzimlerle parçalar.
*Mantarlar, mikroskobik olabileceği gibi Amerika, Oregon eyaletinde bulunan bal mantarlarında Armillaria ostoyae olduğu gibi 2 bin 200 hektarlık bir alanı kaplayacak kadar devasa ebatlarda da olabilir. Bu dev mantar cinsi toprağın altını da ağaçları da sarmalamıştır.
*Bazı mantarlar hem insanlar hem de hayvanlar tarafından besin olarak harcanabilir ve potansiyel olarak verimlidir. Değişikleri ise patojenik ve potansiyel olarak ölümcüldür.
*Bazı mantarlar yutulduğunda muhtelif psikotropik ve halüsinojenik tesirler oluşturur, bu da onları tıbbi olmaktan çok eğlence ve neşe taşıtı olarak kullanılan drog şeklinde rekreasyonel kullanımına ek olarak, dünyanın değişik yerlerinde dini ve kültürel geleneklerin önemli bir parçası haline getirir.
*Mantarlar nebat ve hayvanlardaki bazı hastalıklardan da mesuldürler. Mantarları inceleyen bilim dalı mikoloji mantar bilimi, bu alanda çalışma yapan bilim insanları da mikolog olarak adlandırılır.

Mantarlarda Faize

Mantarlar vejetatif faize, eşeyli faize ve aseksüel eşeysiz faize olmak üzere muhtelif yollarla ürer.

Vejetatif Faize

Bu faize biçiminde hifler miselyumun geri kalanından ufaladığında yeni, bağımsız bir mantar haline gelebilir. Öbür vejetatif faize biçimlerinin kimileri tomurcuklanma, rizomorf ve fisyondur. Tomurcuklanma tek hücreli mantarlarda görülür. Fisyonda tek bir hücre iki özdeş hücreye bölünür. Sklerotia, sihrime koşullarının optimal olana kadar aylarca veya senelerce hareketsiz kalabilmesi için sert, uzun ömürlü miselyum kütlesi kapsayan başka bir vejetatif faize biçimidir.

Eşeysiz Faize

Çoğu mantar hem eşeyli hem de eşeysiz aseksüel faize yolunu artabilir. Eşeyli olmayan faize, sporların hür vazgeçilmesiyle veya miselyumun ayrı ayrı sihren çoklu parçalara ufaladığı misel fragmantasyonu yoluna reelleşir. Bir miselyum yeterince geliştiğinde sporları hür vazgeçmek için tasarlanmış bir yapı olan sporangia üretecektir. Sporlar eşeysiz üremenin ana parçasıdır ve kalın hücre duvarı olan faize hücreleridir. Bu sporlar suratlarca değişik biçim ve büyüklükte olabilir ve hür kaldıklarında canlı kalmak için bir hayli adaptasyon mekanizmasına sahiptir.
Sporlar mikroskobik hücreler veya ana mantarlarından genellikle rüzgâr, böcek veya su aracıyla parçalayan hücre gruplarıdır. Sporlar, şartlar sihrime için ergonomik olana kadar uzun vakit uykuda kalabilir. Bu Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremelerioportünizmin bir uyarlamasıdır. Bazen sporlar yeni bir besin kaynağını bulana kadar uykuda kalabilir. Mantarlar eşeyli ve eşeysiz faize yoluyla spor üretir. Mantarlar genellikle nemli civarları hoşlanır. Yağmur sonraları toprakta bulunan sporlar çimlenir ve büyüyerek yeni mantarları oluşturur. Suda yaşayan cinslerde eşeysiz faize hareketli zoosporlarla gerçekleşir.
Bazı mantarlar sporlar aracıyla yalnızca eşeysiz olarak üreyebilir, öbür mantarlar ise hem eşeysiz hem de eşeyli olarak üreyebilir.

Eşeyli Faize

Mantarların eşeyli üremesinde döl almaşı metagenez görülür. Eşeyli üremede ayrı fertler hifalarını bir araya getirirler. Yaşam döngüsü cinslere göre değişebilir ancak genellikle çok hücreli mantarlar bir haploid n kromozomlu safhaya ve bir diploid safhaya 2n kromozomlu sahiptir. Mantar gametleri haploiddir n kromozomlu ancak eşeyli üremede 2 haploid gametin birleşmesi sonucunda diploid 2n kromozomlu zigot oluşur. Dominant olan düzey haploid aşamadır. Mantarlar geleneksel bir cinsel organa sahip değildir ancak erkek ve dişi denilen değişik “suşlar” olduğu söylenebilir. Bu suşların her ikisi de aynı miselyumda mevcut olduğunda, antherozoidlerin erkek yumurta dişi ile kaynaşması yoluyla eşeyli faize meydana gelebilir. Öbür bazı gidişatlarda erkek ve dişi gametangia gametlerin üretildiği kese döllenme harekâtı sırasında tamamen kaynaşır. faize yöntemleri muhteliftir ve değişik şubeler arasında geniş miktarda değişkenlik gösterir. Mantarların yaşamda kalmaları için bir hayli yol bulunmaktadır ve son 1,5 milyar sene boyunca muhteşem bir biçimde adapte olmuşlardır.

Her Mantar Besin Olarak Harcanabilir mi?

Bazı mantarlar yenilebilir, ancak parlak renkli ve çekici olsa da son derece riskli veya ölümcül başka mantar çeşitleri de vardır. Natürel etraftan toplanan mantarlar harcanmadan önce bir uzmana danışılmalıdır. Harcanan mantarlar zehirli iseler hafif mide rahatsızlığı veya kusma, psikotropik tesirler, nöbetler ve hatta vefat gibi ciddi yan tesirler gösterebilir.

Mantarlardan Örnekler

Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve ÜremeleriMantarlar bazen biyolojide özellikle bakteri, nebat ve hayvanlarla karşılaştırıldığında göz arkasını edilir. Bu kısmen, mantarların bir hayliyinun mikroskobik olmasından kaynaklanır. Bununla beraber, mantarların bir hayli yaygın örneği vardır.

Maya Mantarları

Mayalar tanınmış mantar örneklerinden biridir. Candida albicans insan vücudunda natürel olarak gelişir, ancak fazla artarsa maya mantarı enfeksiyonuna neden olabilir. Maya enfeksiyonları kadınlarda bir hayli yaygındır. Kadınların yüzde 75’i yaşamları boyunca en az bir maya Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremelerienfeksiyonu geçirir.
Bebeklerin ağız içinde çıkan pamukçuk hastalığının sebebi de mantarlardır. Ayrıca ayak ve el mantarları da kaşıntılı bir mantar hastalığına neden olur. Saçkıran da saçlı tende mantarlar tarafından oluşturulan bir hastalıktır. İnsanlarda enfeksiyona neden olan 100’den fazla mantar olduğu bilinmektedir.
Maya mantarlarının bazı cinsleri hamur mayalanmasında ve peynir yapımında faydalanılır.

Küf Mantarları

Küf mantarları zamanla, üstü sarih besinlerin üzerinde artarak bozulmalarına neden olur. Bozulan besinlerin kokusu ve tadı değişir. Küf oluşumunu önlemek için besinler soğutularak saklanmalıdır.
Bazı küf mantarları peynir yapımında kullanılır. Fransızların meşhur Brie peyniri gibi yumuşak peynirlere Penicilum candidum ya da Penicillum camamberti isimli küf mantarları şırınga edilerek peynirlerin olgunlaşması, lezzet kazanması ve kabuğunun şekillenmesi sağlanır. Bu peynir büyük tekerlekler şeklinde üretilir. Tekerleğin dışı kahverengiye döndüğünde peynirin olgunlaştığı anlaşılır. Bir başka Fransız peyniri olan Camambert peynirinin de çevreyi küflerle sarılıdır. Bu nefis peynir de yumuşak, kaymak kıvamlıdır. Küf mantarları çürükçül yaşar. Yumuşak dokulu, lezzetli ve pahalı olan rokfor peyniri yalnızca Fransa’da değil tüm dünyada tanınır. Bu peynir Fransa’nın Roquefort şehrinin yakınındaki Combalou dağlarındaki mağaralarda bekletilir ve lezzetini Penicillium roqueforti isimli bir mantar Mantarlar, Çeşitleri, Özellikleri ve Üremelericinsinden alır. Küf mantarı peynire camgöbeği renginde dokular kazandırır.
İtalya’nın pizza, makarna ve soslarda çok kullanılan, keskin bir tadı olan gorgonzola peyniri de benzer biçimde üretilen, mavi, yeşil küfler kapsayan yumuşak bir peynirdir. Ülkemizde de Konya’da, Ardahan’da meşhur küflü peynirler üretilmektedir.
Küflü peynirler mineral ve vitamin içeriğiyle sıhhate faydalıdır, aynı zamanda natürel antibiyotiklerdir ancak yapım sırasında hijyen önemsenmelidir.
Penisilin isimli antibiyotik Penisilinum notatum isimli mantar cinsinden elde edilir. Küf mantarlarının kimileri meyve ve sebzelerde hastalık yapar.
Askuslu mantarlardan olan Trüf mantarlarının yaşama alanı meşelik alanlardır. Toprağın 5 – 20 cm. derinliğindeki ağaç kökleri civarında yetişir. Kokuları nedeniyle aromaları eşsizdir. Kıymetli olduklarından bu mantarlara kara elmas da denilmektedir. Fransa’da bir hayli şehirde trüf şenlikleri yapılmakta hatta sarih artırmayla satılmaktadır. Kilosu 2.000 Euro’ya kadar erişen bu kıymetli mantar ülkemizde domalan keme mantarı ismiyle bilinir.

Şapkalı Mantarlar

Ormanlarda ya da bahçelerde ağaçların altında gelişen şapkalı mantarlar yemeklerde kullanılan ve çok tanınan örneklerdir. Bu mantarlar bir şapka ve bir sap kısmına sahiptir. Besinlerini toprağa uzattıkları ipliksi yapılarıyla alırlar.
Yenebilen bir cins olan kuzugöbeği mantarı höbelen da çok bedellidir ve lezzeti nedeniyle yabancı ülke mutfaklarında çok aranır. Bahar ayları geldiğinde ormanlarda karaağaç, akçaağaç, kayın, dişbudak ağaçları köstebeklerin köklerini yaraladığı yerlerde, fındık, reçineli ağaçlar ve leylak ağaçları altında, akarsu, göl ve yol kenarlarında genellikle birbirlerinden ayrı olarak bulunabilen bu mantar cinsine orman yangınları sonrasında sık rastlanır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ