Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Kolay Asap Yolları

  • 29 Mart 2021
  • Kolay Asap Yolları için yorumlar kapalı
  • 70 kez görüntülendi.

Süngerlerin tam hayvan gruplarında, kimilerinde çok ilkel dahi olsa, bir çeşit asap sistemi bulunur. Bir Hayli sölenter dokunaçında olabilecek en kolay asap yolunu görürüz. Bu yol, iki özelleşmiş hücreden oluşur; bunlardan biri duyusal bir almaç/iletici nöron, ötekiyi de bir efektör tepki hücresidir. Böyle bir yol tamamen otomatik bir tutum doğurur -misalin dokunacın geri çekilmesi- zira bilgiyi […]

Süngerlerin tam hayvan gruplarında, kimilerinde çok ilkel dahi olsa, bir çeşit asap sistemi bulunur. Bir Hayli sölenter dokunaçında olabilecek en kolay asap yolunu görürüz. Bu yol, iki özelleşmiş hücreden oluşur; bunlardan biri duyusal bir almaç/iletici nöron, ötekiyi de bir efektör tepki hücresidir. Böyle bir yol tamamen otomatik bir tutum doğurur -misalin dokunacın geri çekilmesi- zira bilgiyi operasyona evresi yoktur. Böyle otomatik tavra refleks ismini veriyoruz. Burada yalnızca bir bilgi girişi vardır ve Basit Sinir Yollarıbilginin akacağı başka alternatifli yol yoktur. Verilen yanıt efektör hücreler arasında bir koordinasyon kapsamaz ve bu tip muhtelif devreler arasında bir etkileşim olmadığı için merkezi bir asapsal hakimiyet ihtimali de yoktur. Yeniden de bu kadar kolay görünen bir devrede bir çeşit elastiklik vardır. Ardarda uyarılma neticesinde duyu nöronu daha az duyarlı hale gelebilir. Buna yol açan hadiseye duyu uyarlamayı denir. Misalin sölenterlerde uyarlama, dokunaçların su akımlarınca yaratılan değişmez bir seviyedeki uyarımlara adapte olmalarını sağlar ve böylece korunma refleksi yalnızca bunun dışındaki bir uyarım neticeyi başlatılır. Duyu uyarlamayı, bakterilerde dahi görülen çok yaygın bir hadisedir. Bir Hayli asap yolu, hatta sölenterledeki dahi, en az üç farklı hücre kapsar: bir duyu reseptör hücresi ya da nöron, bir iletici nöron ve bir efektör hücre. Duyu reseptörleri uygun uyarıma bir elektriksel farklılıkla yanıt verirler. Oluşan sinyal bir akson süresince bir başka hücreye iletilirse bu reseptöre duyu nöronu denir. Akson yoksa ve bilgi reseptör hücre gövdesinden bir başka nöronun dendritlerine doğrudan aktarılıyorsa reseptöre duyu hücresi denir. Ayrı reseptörler, ileticiler ve efektörler kapsayan asapsal organizasyon, özellikle, bir deniz yumuşakcası olan ve genellikle deniz salyangozu denilen Aplysia’da iyi anlaşılmıştır. Columbia Üniversitesi’nden Eric Kandel ve dostları, asap sistemine basit erişebildikleri için seçtikleri bu büyük, kabuksuz salyangoz üzerinde yaptıkları çalaşmalarla son senelerde asapsal organizasyonu kavramamıza büyük katkıda bulunmuşlardır. Aplysia’nın nöronlarının gövdeleri çok büyük olup bunlar gangliyon ismi verilen gruplar halinde bulunurlar. Burada bunlar ayrı ayrı kollanabilir ve elektriksel ativiteleri gösterilebilir. Değişik bir hayli hayvanda Basit Sinir Yollarıolduğu gibi nöronların üzerinde bilgi ilettikleri aksonlar, birbirinden ayrı kablo eşi asaplar halinde gruplanmışlardır. Aplysia’nın solungaç geri sürükleme devresi, sifon içinde bulunan değmeye duyarlı bir grup duyu nöronu ile başlar. Bunlar adale hücrelerini hakimiyet eden bir dizi motor nörona bilgi yollarlar. Temas edildiğinde hayvan süratle sifonunu ve solungacını geri sürükler. Bu kritik tavrı oluşturan asap yolu kendi içinde bir hakimiyet potansiyeli taşır: her motor nöron tam duyu nöronlarından gelen ihtarları otomatik olarak değerlendirir ve böylece kum taneleri ya da yapraklarla temas eden bir ya da iki hücrenin etkinliğiyle sinyal iletmek üzere uyarılmazlar. İlk bakışta, solungaç geri sürükleme refleks tutumunu yaratmak için yalnızca bir motor nöronunun yeterli olabileceği düşünülebilir. Fakat her motor nöron, sarihteki solungaçın farklı bir kısmındaki dolaşımın sürdürülebilmesi için, solungacın ve sifonun muhtelif kısımlarındaki adaleler dikkatli bir giderekmeyle eşgüdümlenmiş hareketler yapmalıdırlar. Muhtelif adalelerin farklı kumpaslarda hareketler yapıp farklı tavırlar oluşturmak üzere koordine edilmeleri gerektiği için, birbirinden bağımsız muhtelif motor nöronların varlığı lüzumludur.

Aranöronlar İnternöronlar

Bir yola daha fazla rakamda hücre ilave edildikçe bilginin daha fazla işlenmesi olası olur. Bu hayati bilgi operasyona rolü için özelleşmiş hücreler, -asap sisteminin taşıtı adamları- internöronlar aranöronlar olarak öğrenilir. Bir internöron çok rakamda genellikle binlerce hücreden aldığı sinyali işler ve neticede oluşan bilgiyi gaye hücrelerine iletir. Aranöron Aplysia’nın solungaç geri sürükleme devrelerinde dahi bulunur. Bir aranöronun bazı hücrelerden topladığı sinyaller uyarılmayı inhibe edebilir. Gerçekten de değişik hücrelerden gelen uyarıcı bilgiye karşı koyma mahareti olan bu inhibisyon bilginin işlenmesi için lüzumludur.
Basit Sinir YollarıAsap sistemi de genellikle endokrin sistemin antagonist taktiğini anımsayan bir yolla çalışır ve birbirinin tersi sinyaller sevk edilerek bunların oranları arasındaki fark hücre yanıtının özelliğini ve şiddetini tanımlar. Böyle ters sinyallerin işlenmesinde aranöronların çok ehemmiyetli bir yeri vardır ve hayvan beyni, karışık ve yüksek seviyede özelleşmiş ağlar halinde tertip edilmiş hemen hemen tamamiyle aranöronlarından oluşur.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ