Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Kanunlar İhtilafının Çözümünde Kullanılan Yöntemler

  • 28 Mayıs 2021
  • Kanunlar İhtilafının Çözümünde Kullanılan Yöntemler için yorumlar kapalı
  • 177 kez görüntülendi.

Genel Olarak Uluslararası unsurlu ilişkilerde Türk mahkemelerinin önüne gelen anlaşmazlıklar için uygulanacak hukukun tespit edilmesi,kanunlar ihtilafının çözülmesi anlamına gelmektedir. Bu istikamette bir ekip yöntemler öngörülmüştür. Laf konusu yöntemlerin bazıları terk edilmiş,bazılarından verim alınamamış,bir kısmı da kısmen uygulanmakta ve günümüzde bütün olarak uygulamada yer almaktadır. Yöntemler A- Lex Fori’nin Uygulanması “Lex fori” teriminin “mahkemenin hukuku” anlamına […]

Genel Olarak

Uluslararası unsurlu ilişkilerde Türk mahkemelerinin önüne gelen anlaşmazlıklar için uygulanacak hukukun tespit edilmesi,kanunlar ihtilafının çözülmesi anlamına gelmektedir. Bu istikamette bir ekip yöntemler öngörülmüştür. Laf konusu yöntemlerin bazıları terk edilmiş,bazılarından verim alınamamış,bir kısmı da kısmen uygulanmakta ve günümüzde bütün olarak uygulamada yer almaktadır.

Yöntemler

A- Lex Fori’nin Uygulanması

“LeKanunlar İhtilafının Çözümünde Kullanılan Yöntemlerx fori” teriminin “mahkemenin hukuku” anlamına geldiğini söyleyebiliriz. Bu yöntem günümüzde çoğunlukla terk edilmiş bir yöntem olmakla beraber bazı istisnai gidişatlarda uygulamada yer aldığını görmekteyiz. Kamu düzeni müdahalesikamu hukuku alanları,doğrudan uygulanan hukuk kaideleri alanı,tek yanlı bağlama kaidelerinın kabul edilmesi hallerinde bu yöntem uygulanabilmektedir. Tek yanlı bağlama kaideyinın tanımını ileride yapılacak. Ancak daha iyi anlaşılması için bir örnek vermek gerekirse MÖHUK madde 10/3 kararı örnek olarak gösterilebilir ; ” Vesayet veya kısıtlılık kararı verilmesi veya sona erdirilmesi sebepleri dışında kalan bütün kısıtlılık veya vesayete ilişkin hususlar ve kayyımlık Türk hukukuna tabidir.” kararıne baktığımızda, hakkında gaiplik kararı verilecek birey nerede olursa olsun, tebaayı ne olursa olsun Türk hukukuna göre kendisine kayyım atanacaktır.

B- Parasal Özel Hukuk Kaideleri Getirilmesi

Bu yöntemde, her devletin kendi parasal hukukunun dışında , halklar arası unsurlu anlaşmazlıkları çözebilmek adına ayrıca parasal özel hukuk kaidelerinın getirilmesi öngörülmüştür. Günümüz için seçim edilen bir yöntem olmayan bu yöntem, işlevsiz kalmıştır. Bunun başlıca sebebi ise devletlerin kendi tasarruflarını kullanmak suretiyle getireceği parasal özel hukuk kaidelerinın, kanunlar ihtilafını istenildiği gibi çözemeyecek olmasıdır.

C- Parasal Hukuk Düzenlerinin Geçimleştirilmesi

Bu yöntemde ise devletlerin kendi parasal hukuk kaidelerinın, zaten mevcut olan evrensel hukuk kaideleri ile geçimleştirmesi temel alınmıştır. Bu yöntemin yer aldığı bir örnek vermek gerekirse; Çin, medeni hukuk alanını UNCITRAL hukuk kaideleriyle geçimleştirmek suretiyle hazırlamıştır. Bu yöntemin verimli olması pek de mümkün değildir. Çünkü devletlerin ulusal hukuk düzenini yeknesak hale getirilmesi beklenemez. Nitekim başarılı bir yöntem olamamıştır.

D- Halklar Arası Kontratların Uygulanması

Burada devletler, beynelmilel kontratlara taraf olup laf konusu sözleşmenin hükümlerini kendi parasal hukuk kaidelerindan öncelikli olarak uygulanmasını sağlayabilir. Bu kontrata taraf olan devletler ve bu devletlerin tabiiyetindeki bireyler açısından doğabilecek anlaşmazlıklar açısından kanunlar ihtilafı laf konusu olmayacaktır.

E- Üst Otoriteden Faydalanma

Bu yöntem için verilebilecek en iyi örnek Avrupa Birliği ve hukuku olacaktır. Avrupa Birliği’nin müessesesel yapısı, yetki sınıflandırması, bu birliğin dinamik yapısını oluşturan kontratlar sayesinde kanunlar ihtilafından kaçınılmış ve ortak bir alanın oluşturulması sağlanmıştır.

F- Anlaşmazlıkçı Yöntem

SoKanunlar İhtilafının Çözümünde Kullanılan Yöntemlern olarak anlaşmazlıkçı yöntemi incelediğimizde; bu yöntemin günümüzde uluslararası unsurlu anlaşmazlıklara uygulanacak hukuku bulabilmek için uygulanan yöntemin olduğu anlaşılmaktadır. F.C.V. Savigny’nin ortaya atmış olduğu anlaşmazlıkçı yöntem, neredeyse her yerde,bütün olarak uygulanmakta olan bri yöntemdir. Bu yöntemde, kanunlar ihtilafı kaidelerinın uygulandığını görmekteyiz. Kanunlar ihtilafı kaideleri “bağlama kaideleri” kaideleri olarak adlandırılmaktadır. Uluslararası unsurlu anlaşmazlık önüne gelen dominant en sıkı irtibatlı parasal hukuku, bağlama kaideleri çerçevesinde tayin etmeye çalışacaktır. Ancak dominant, bunu yaparken belli bir sırayı izleyerek hareket edecektir:

1- Uluslararası Unsurun Tespiti

Birey,yer,zaman ve operasyonun niteliğine bakılacak ve uluslararası unsur tespit edilecektir

2- Vasıflandırma

Vasıflandırma, anlaşmazlığın parasal hukuk anlamındaki niteliğidir. Örnek vermek gerekirse,bir anlaşmazlığın niteliği; konutluluk,kayyımlık,haksız fiil,sebepsiz zenginleşme gibi konular olabilir. Bu konuların belirlenmesi operasyonune vasıflandırma denilmektedir. Vasıflandırma, iki evrelidir. Bunların ilkinde, laf konusu anlaşmazlığın ana niteliği tespit edilir. Ana niteliğin belirlenmesinden maksat, anlaşmazlığın hangi özel hukuk ilişkisinden doğduğunun belirlenmesidir. İkinci olarak ise anlaşmazlığın konusunun özel anlamda hangi safhasında olduğunun tespit edilmesidir. İkinci hal için bir örnek vermek gerekirse; anlaşmazlığın ana niteliğinın konutluluk olarak belirlendiği gidişatta ikinci vasıflandırma yapılırken anlaşmazlığın bu konutluluğun ehliyeti,geçerliliği veya biçimi gibi özel hallerinden hangisi ile alakalı olduğu tespit edilecektir. Bu tespit,bağlama kaideyinın belirlenmesi hususunda egemeni aydınlatacaktır.

3-Altlama

Vasıflandırma evresindan sonra alakalı kanunun MÖHUK hangi bağlama kaideyinın uygulanacağının tespitine altlama denmektedir. Bir örnek vermek gerekirse; anlaşmazlığın vasıflandırılması neticesinde ehliyet ile alakalı bir tespit yapılmışsa MÖHUK’un ehliyete dair 9.madde ve devamına bakılacağının tespit edilmesi evresina altlama denmektedir.

4-Yerleştirme

Vasıflandırma ve ardından altlama evresi uygulandıktan sonra, anlaşmazlığa bu bağlama kaideyi uygulanmak suretiyle hangi parasal hukukunİspanya Hukuku,İtalya Hukuku,Alman Hukuku vb. uygulanacağının tespit edilmesi operasyonune yerleştirme denilmektedir.

5-Lex Cause

Uluslararası unsurlu anlaşmazlığa hangi parasal hukukun uygulanacağının tespitinden sonraki safhaya ; anlaşmazlığın çözümlenmesi yani lex cause denilmektedir. Laf konusu anlaşmazlığın dominant tarafından çözümlenmesi anlamına gelmektedir.

Bağlama Kaidelerinın Cinsleri

Tek Yanlı/Çift Yanlı Bağlama Kaideleri

BaKanunlar İhtilafının Çözümünde Kullanılan Yöntemlerğlama kaideyinın, bağlama noktası her zaman her anlaşmazlık için aynı ise yani değişkenlik göstermiyorsa bu tek yanlı bağlama kaideyidir. Ancak bağlama noktası anlaşmazlığın taraflarına göre değişkenlik gösteriyorsa bu çift yanlı bağlama kaideyidir. Her iki bağlama kaideyina da örnek vermek gerekirse ; MÖHUK madde 9/1 kararı çift yanlı bağlama kaideyidir. MÖHUK madde 9/4 kararınün ikinci tümcesi ise tek yanlı bağlama kaideyina örnek gösterilebilir.

Genel Kaidelere Atıf Yapan/ Özel Parasal Hukuk Kaidelerina Atıf Yapan Bağlama Kaideleri

Şayet bağlama kaideyinda atıf mevcutsa ve o ülkenin kanunlar ihtilafı kaidelerina bakacak olursak bu genel kaidelere atof yapan bağlama kaideyidir. Doğrudan laf konusu ülkenin parasal hukuk kaidelerina bakacak olursak bu özel parasal hukuk kaidelerina atıf yapan bağlama kaideleri laf konusu olacaktır.

Alternatif Olan ve Olmayan Bağlama Kaideleri

Bu bağlama kaidelerinın özelliği egemene verdiği takdir yetkisinin bulunup bulunmamasıyla ilişkilidir. Bu gidişatta takdir yetkisi veriyorsa alternatifi olan bağlama kaideyi, takdir yetkisi vermiyorsa alternatifi olmayan bağlama kaideleri denilmektedir.

Basamaklı Şelale ve Basamaklı Olmayan Bağlama Kaideleri

Bağlama kaidelerinın basamak basamak belirlenmiş olması durumunda, şayet bir basamakta aranan hususlar mevcutsa bir sonraki basamağa geçilmez. Örnek vermek gerekirse ; MÖHUK madde 13 basamaklışelale bağlama kaideyidir.

Bağımlı/Bağımsız Bağlama Kaideleri

MiKanunlar İhtilafının Çözümünde Kullanılan Yöntemlerlletlerarası unsurlu anlaşmazlıklara uygulanacak hukuku doğrudan doğruya belirleyen bağlama kaideleri bağımsız bağlama kaideleridir. Bu kaideyin örneği MÖHUK madde 9/1 kararıdır. Şayet bağlama noktası başka bir bağlama konusu için öngörülmüş bir bağlama noktasına bağlanmış ise bağımlı bağlama kaideyi laf konusu olacaktır. Bağımlı bağlama kaideyina örnek olarak MÖHUK madde 14/2 kararı gösterilebilir.

Sarih/Örtülü Bağlama Kaideleri

5718 rakamlı MÖHUK’a baktığımızda tüm bağlama kaidelerinın sarih bağlama kaideyi oldupunu görmekteyiz. Örtülü bağlama kaideyina örnek olarak TBK madde 99 gösterilebilir.

İstisna Bağlama Kaideleri

Bazen bir bağlama kaideyi verilmekle birlikte bunun akabinde bazı hallerin varlığı halinde bu kaideye istisna bağlama kaideyi getirilmektedir. Bu gidişatta istisna bağlama kaideyi laf konusu olmaktadır. Örnek vermek gerekirse ; MÖHUK madde 34/1 ve 34/3 kararı istisna bağlama kaideyinın bir örneğidir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ