Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

İşler Bellek Nedir?

  • 29 Nisan 2021
  • İşler Bellek Nedir? için yorumlar kapalı
  • 90 kez görüntülendi.

Uzun bir zaman süresince gözlemciler zekanın sadece belli bir seviyede bilgi ile çalışabildiğini bildirmiştir. Bir dostunuzun söylediği yeni bir telefon numarasını anekdot almaya çalışırken size bir sual sorulursa, büyük ihtimalle numarayı unutursunuz. Beyniniz fazla yüklemeyle baş edemez. Ancak bir seferde çok fazla bilgiyle uğraşırken hangi noktada beyniniz başkaldırı eder? Şöhretli öğrenişsel psikolog George Miller bu […]

Uzun bir zaman süresince gözlemciler zekanın sadece belli bir seviyede bilgi ile çalışabildiğini bildirmiştir. Bir dostunuzun söylediği yeni bir telefon numarasını anekdot almaya çalışırken size bir sual sorulursa, büyük ihtimalle numarayı unutursunuz. Beyniniz fazla yüklemeyle baş edemez. Ancak bir seferde çok fazla bilgiyle uğraşırken hangi noktada beyniniz başkaldırı eder?

8414_isler_beyinŞöhretli öğrenişsel psikolog George Miller bu mevzuda bir dizi deney yaptı ve elde ettiği bilgileri 1956 senesinde Psychological Review mecmuasında açıkladı. Çalışmasının şöhretli giriş tümcesi, “Meselem, bir bütün sayı tarafından eziyete uğramış olmak,” biçimindeydi. Bu sırlı sayı yazının başlığında sarihçe görülüyordu: “Büyülü Sayı Yedi – Artı Eksi iki.” Miller çoğu insanın hafızasında bir kerede yedi yeni bilgi parçacığı gizleyebildiğini keşfetti. Bazıları daha azına gizleyebilirken kimileri daha aşırısını da usunda tutabi-liyordu. Birbiri arkasına gelen deneyler neticesinde, incele-macılar Miller’ın rakamlarını değişik şartlar altında test ettiler ve farklı cinsten bilgilerin hafızanın hudutlarını nasıl etkilediği mevzusunda bilgi edindiler. Bazı araş-tırmacılar, verilen rakamlardan, harflerden, sözcüklerden veya başka cinsten olsun, Miller’ın etkin hafızanın yedi bilgi parçacığını gizleyebildiği savını denetlediler. Tüm bunlara karşın, Miller’ın yazısının sonunda eksantrik bir sual vardı: Yedi deniz, dünyanın yedi şahanesi, yedi ölümcül günah vs. olması yalnızca bir tesadüf mıdır?

Düşüncelerinizi başkalarına aktarmak için anlamsal hafızanızı kullanmanız gerekir. Kim olduğunuz, ne anımsadığınıza bağlı olduğundan, kimlik sahibi başka bir deyişle bir fert olmak için, hadisesel hafızaya gereksiniminiz vardır.

8414_isler_beyin_2Adale belleği olarak da öğrenilen usulsel hafıza da uzun müddetlidir. Karışık hareketler rutin hale dönüştüğünde büyür. Bisiklete ilk defa binmeye çalıştığınızda, tekerlekleri döndürebilmeniz, gövdenizi doğru doğrultuya çevirebilmeniz, bisikleti balansta yakalayabilmeniz için beyninizin ön lobları şuurlu olarak adalelerinize sinyaller yollar. Bir zaman sonra, bu hareketlerin hakimiyeti ön beyin den beyinciğe kayar ve adale belleği, şuurlu bir düşünceye gerek kalmadan bisikleti sürmenizi sağlar. Ayrıca, usunuzda yedi bilgi parçacığı yakalamanızı sağlayan bir hafızanız da vardır. Bilim insanları, işler hafızanın zekâsal çalışmalardaki etkin, hayatsal rolünü vurgulamak ismine, kısa süreli hafıza terimini kullanmayı vazgeçmiştir. İşler hafıza, alın loblarında yer alır. 1970’li senelerde, İngiliz psikolog Atan Baddeley işler hafızanın mana, zekâsal aritmetik, mesele çözme ve eşi vaziyetler için geçici bir platform sunduğunu söylemiştir. Bir yandan üzerlerine ilavelerken veya başkalarıyla mukayeselerken bir yandan da bilgi parçacıklarını gizleyen işler hafıza, beynin yeni kavrayışlar geliştirmesine imkân tanır, işler hafıza, bir cevap ararken karşınızdakinin laflarını usunuzda tutarak sohbetleri sürdürmenizi sağlar.

Baddeley işler hafızanın üç kısımdan oluşan bir modelini geliştirmiştir. Bu modeldeki kısımlara, merkezi yönet, seslendirme döngüsü ve görsel-mekânsal yaz-boz tahtası ismini vermiştir. Merkezi yönet kısmı, uzun süreli hafızayla ilişkiyi hakimiyet etkenin yanı gizeme, seslendirme döngüsü ve görsel-mekânsal yaz-boz tahtasına dikkati yönlendiren bir müdür misyonu görür. Bir imtihanda andırmanız gereken bir bilgi okuduğunuzda, merkezi yönet kısmı, okuduğunuzu kavramanız için işler hafızanın öteki kısımlarıyla beraber çalışır ve daha sonra bilgiyi uzun süreli hafızaya manipülasyona çalışır. Böylece gerektiğinde bu bilgiyi depolandığı yerden çağırabilirsiniz. Seslendirme döngüsü, bir kayıt aleti gibi çalışır. Bu deneyin başındaki rakamları okurken, sesler aklınızdan bir bandın parçaları gibi geçti. Baddeley’e göre, döngüye katılan sesler takribî iki saniye sonra kaybolmaya başlar. Bu Miller’ın etkin hafızanın hudutları hakkında elde ettiği neticeleri takviyeler. Görsel-mekânsal yaz-boz tahtası, görüntüleri kullanmak üzere gizler ama tıpkı seslendirme döngüsündeki bilgi parçacıkları gibi bunlar da çok tez kaybolur. Bu üç parçanın hepsi bir arada çalışabilir. 2 haneli iki rakamı zekanızda çarptığnızda seslendirme döngüsü rakamları usta meblağ. Çarpım operasyonu adım adım merkezi yönet bölgesine reelleşir. Rakamların görüntüleri görsel-mekânsal yaz-boz tahtasını harekete geçirir. Şayet siz çok ehemmiyetli bulup uzun süreli hafıza deposuna gizlemezseniz, çarpımın yanıtını bulduktan hemen sonra operasyon belleğinizden uçup gider.

Bu iyi bir şeydir. İşler hafızanızda yakaladığınız her şey ebedîye dek orada ambarlı kalsaydı alana gelecek istifi bir hayal edin!
Bibliyografi:
BBC

Yazar:Tuncay Bayraktar

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ