Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

İhtiyarlama Nedir, Sıhhatlı İhtiyarlamayı Etkileyen Etmenler Nelerdir?

  • 06 Nisan 2021
  • İhtiyarlama Nedir, Sıhhatlı İhtiyarlamayı Etkileyen Etmenler Nelerdir? için yorumlar kapalı
  • 211 kez görüntülendi.

Dünyanın her yerinde evvelki yarıyıllara kıyasla insanlar artık daha uzun yaşıyor. Yaşam ve sıhhat şartlarının iyileştirilmesiyle beraber yaşlı popülasyonu dünya çapında süratle çoğalıştadır, bu sebeple hem gelişmiş hem de büyümekte olan ülkelerde hayat temennisi çoğalmaktadır. 2030 senesine kadar dünya popülasyonunun% 20’sinin 65 yaş üzerinde olması beklenmektedir. Bununla beraber, çoğalan hayat temennisi, sıhhatli hayat temennisi anlamına […]

Dünyanın her yerinde evvelki yarıyıllara kıyasla insanlar artık daha uzun yaşıyor. Yaşam ve sıhhat şartlarının iyileştirilmesiyle beraber yaşlı popülasyonu dünya çapında süratle çoğalıştadır, bu sebeple hem gelişmiş hem de büyümekte olan ülkelerde hayat temennisi çoğalmaktadır. 2030 senesine kadar dünya popülasyonunun% 20’sinin 65 yaş üzerinde olması beklenmektedir. Bununla beraber, çoğalan hayat temennisi, sıhhatli hayat temennisi anlamına gelmez. Aralıksız ihtiyarlayan popülasyon, netice olarak kronik hastalıkların kendisine ve cemiyete yükünü artırmaktadır. Uzayan insan ömründe şahsın bağımlılıklar, şahsi olarak düşük hayat niteliği için reel tehditler ve sıhhat bakım sistemleri üzerindeki sosyal yüklerdir. Bu sebeple geleceğin tıbbının üretken sıhhatli ihtiyarlamaya odaklanması gerekmektedir.

İhtiyarlama Nedir?

Dünya Sıhhat Teşkilatı’ne WHO göre ihtiyarlama, etrafsal etmenlere geçim sağlama marifetinin eksilmesidir. İhtiyarlama, zamanla bedende biriken zararlar olarak belirlenebilir. Moleküler ve hücresel zararlar seneler içinde giderek çoğalmakta ve insan bedeninin fiziksel ve akılsal kapasitesinde eksilmeye neden olmaktadır. İhtiyarlama, zaman içinde muhtelif hücresel, biyolojik ve fizyolojik farklılıklara bağlı olarak her uzuvda fonksiyonel düşüş ile karakterizedir. Senelerin kümülatif tesirleri bedenin genel olarak bozulmasına neden olur. Yaşlılıkta muhtelif hastalıkların birikmiş bir neticeyi olarak, fonksiyonel bozukluk şahsın kendi gereksinimlerinin yeterliliğinin eksilmesine neden olur.
Esprici bir araştırma yazarı, ihtiyarlamayı “insan bedenindeki yumuşak dokuların sertleşmesi ve sert dokuların yumuşaması” olarak belirlemiştir. İhtiyarlama mekanizması genel olarak moleküler ve hücresel zararlarla ifade edilir. Oksidatif stresin neticeyi olarak mitokondride özgür radikal birikimi nihayetinde işlevsiz ihtiyarlamış hücreler ile sonuçlanır. İhtiyarlayan hücreler mikro etraflarını etkileyebilir ve hücre içi farklılıklara yol açabilir. Disfonksiyonel hücrelerin birikmesi doku homeostazını bozar ve böylece uzuv sistemindeki fonksiyonel düşüşü artırır.Yaşlanma Nedir, Sağlıklı Yaşlanmayı Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Tahlilci Strehler, “Benim kolay görüşüm, ihtiyarlamanın hücreler ufalanma maharetlerini yitirdiklerinde ters giden şeyler olduğu, hücrelerimizi bozulduğu kadar süratli değiştirebilirsek, ebedîye kadar olmasa da muhtemelen çok uzun yaşayabiliriz” biçiminde belirtmiştir. İhtiyarlama mekanizmasında telomer aşınması, proteostaz kaybı, mitokondriyal disfonksiyon, hücresel ihtiyarlamadan kök hücre tükenmesine kadar bir hayli etmen belirlenmiştir. Bununla beraber, ihtiyarlamanın sebepsel mekanizmaları hala büyük miktarda öğrenilmemektedir.

İhtiyarlama Süreci

İhtiyarlama ve biyolojik yaşın farklı kavramlar olduğu sarihçe öğrenilmektedir. Yaşa bağlı farklılıklar biyolojik mekanizmalara direnmesine karşın, her insanın farklı ihtiyarlama süreçleri vardır. Hareketsiz hayat, sıhhatsiz beslenme, stres gibi negatif etrafsal etmenlerin ihtiyarlama sürecini süratlendirdiği, destekleyici hayat stili ve sıhhatli etrafın bu yarıyılı geciktirdiği iyi belirlenmiştir. Sigara vazgeçme, orta seviyede içki tüketimi, günlük fiziksel etkinlik, sıhhatli beslenme, nitelikli uyku, aralıklı oruç yakalama ve optimal beden kitle indeksini VKİ sürdürme 18,5–24,9 kilogram / m2 gibi hayat stiline kolay müdahalelerin olduğu gösterilmiştir.
Her iki cinsiyette de hayat zamanını on seneden fazla uzatabilir bayanlarda 14, erkeklerde 12,2 sene. Son senelerde, fonksiyonel ihtiyarlamayı önlemek ve fonksiyonel yaşı gençleştirmek için antiaging tıbbi hakimiyetler oldukça popülerdir. İnsan genomunun ortaya çıkarılması ve daha iyi anlanması, genetik kodun biyolojik sistemlere müdahale etmesi için sağlanmıştır. Deoksirübo Nükleik Asit metilasyonu, kalori kısıtlaması ve geroprotektörler rapamisin, metformin, resveratrol ve pterostilben gibi genetik mühendisliği ve ihtiyarlama-karşıtı bilimsel araştırmalar biyolojik sistemlere müdahale için çalışılmıştır. Yaşlılarda sıhhatli bir hayat zamanına erişmek için ihtiyarlama sürecindeki mesul moleküler ve hücresel mekanizmayı anlamamız gerekir. Hücresel süreçlerin rolünü kavramak, bize ihtiyarlamanın esas biyolojisi hakkında bedelli bir fikir verecektir ve hücrenin sıhhatini hakimiyet eden küresel tertip edici süreçlere ait bir anlayış, ihtiyarlamanın daha iyi anlaşılmasına yol açacaktır.
Bu kavrayış bize yalnızca ihtiyarlamaya bağlı dejeneratif hastalıkları daha iyi rehabilitasyon etmeyi ve önlemeyi sağlamakla kalmaz, aynı zamanda yaşla beraber hayat niteliğinin iyileştirilmesini de sağlar. Gen terapisindeki muayenehane deneyler, insan ihtiyarlamasını neredeyse durdurmaya veya tersine çevirmeye erişti. Yenileyici tıp, tüm beden hücrelerinde ihtiyarlamayı onarabilir ve tersine çevirebilir. Bu sebeple, bedenin kendi onarım mekanizmaları, metabolik ve otoimmün bozukluklardan kansere kadar ihtiyarlamaya ve yaşa bağlı hastalıklara karşı gayret edebilir.

Sıhhatlı İhtiyarlama Süreci

Yaşlanma Nedir, Sağlıklı Yaşlanmayı Etkileyen Faktörler Nelerdir?Sıhhatlı ihtiyarlamayı etkileyen etmenler nelerdir? Araştırmalar, ihtiyarladıkça sıhhati ve işlevini sürdürmek için atılabilecek bazı adımlar olduğu tanımlanmıştır. Fiziksel hareketler ve perhiz seviyelerinin iyileştirilmesine müteveccih çalışmalar, rutin sıhhat taramaları ya da hastalık tehlike etmenlerinin yönetimi gibi bir dizi etmen şahsın sıhhat gidişatı üzerinde pozitif ve negatif tesirleri vardır. Sıhhatlı ihtiyarlamayı etkileyen etmenler şu biçimde sıralanabilir:

Egzersiz ve Fiziksel Etkinlik

Bazı bireyler hareketi beğenir ve aralıksız faaldirler. kimileri ondan nefret ederler. Ancak birey ne düşünürse düşünseün egzersiz ve fiziksel etkinlik sizin için iyidir. Hakikatinde egzersiz ve fiziksel etkinlik , hemen hemen her sıhhatli ihtiyarlama programının esas taşı olarak kabul edilir. Bilimsel ispatlar, kumpaslı egzersiz yapan insanların sadece daha uzun değil, daha iyi yaşadıklarını da göstermektedir. Ve bahçeyle uğraşmak, köpeği dolaştırmak ve asansör yerine merdivenleri kullanmak gibi fiziksel olarak faal olmak sıhhatli ihtiyarlamanın ilk adımıdır. Bedeni hareket ettiren günlük etkinlikler tasarlamak ve zevk alınan şeyleri yapmaya devam etmek faal kalmaya destekçi olabilir.
Spesifik olarak, kumpaslı egzersiz ve fiziksel etkinlik, sıklıkla ihtiyarlamayla ortaya çıkan bazı hastalıklar ve sakatlıkları geliştirme tehlikesini eksiltebilir. Misalin, denge egzersizleri yaşlı erişkinlerde ehemmiyetli bir manililik sebebi olan düşmeyi önlemeye destekçi olurken, güç egzersizleri adaleleri geliştirir ve osteoporoz tehlikesini eksiltir. Elastiklik veya esneme egzersizleri bedenin elastik kalmasına destekçi olur ve size günlük etkinlikler için lüzum dinlenen hareket hürlüğünü verir.
Egzersiz, bazı sıhhat şartları için çok bereketli bir rehabilitasyon alternatifi dahi olabilme özelliğine sahiptir. Olan bireyler artrit, yüksek tansiyon veya şeker hastalığı kumpaslı egzersiz faydalanabilir. Hatta bir hayli yaşlının yaşadığı kalp hastalıkları hareketli bir hayat stili özümsenerek bulguları eksiltilebilir. Bilim adamları, kumpaslı egzersizin gençlerin kalplerinde bazı farklılıklara neden olduğunu uzun zamandır öğrenmektedirler. Dinlenirken kalp atış süratinin düşürülmesi ve atım hacminin her kalp atışında pompalanan kan ölçüyü artırılması dahil bu farklılıklar kalbi daha iyi bir pompa yapar. İspatlar, egzersiz eğitimine daha sonraki hayatlarında, misalin 60’lı ve 70’li yaşlarda başlayan şahısların da kalp işlevlerinde iyileşme yaşayabileceğini göstermektedir. Bir çalışmada, Baltimore Longitudinal Study of Aging BLSA tahlilcileri, yüzme gibi yüksek yoğunluklu, boş zamanlarında fiziksel etkinliklere katılan yaşlı erkek BLSA katılımcılarında kalp krizi gibi bir koroner vaka tehlikesinin eksildiğini gözlemlenmiştir.
Çalışmalar, kalp için bereketlerine ek olarak, egzersizin yaşlı insanlarda soluk darlığı ve bitkinliğe de destekçi olduğunu göstermektedir. Dayanıklılık egzersizleri, dans, yürüyüş, yüzme veya bisiklet gibi soluk alıp vermeyi ve kalp atış süratinizi artıran etkinliklerdir. Ayrıca dayanıklılığı artırır ve kalbin yanı gizeme akciğerleri ve dolaşım sistemi sıhhatini iyileştirir. Faal olmanın bir hayli yolu vardır. Gün süresince kısa ataklarda faal olabilir veya günün belli saatlerini veya haftanın belli günlerini egzersiz yapmak için bölebilir. Süratli yürüyüş veya yaprakları tırmıklama gibi bir hayli fiziksel etkinlik fiyatsız veya düşük maliyetlidir ve özel donanım gerektirmez.

Kilo ve Beden Formuna Dikkat Etmek

Kilo çok karışık bir mevzudur. Yaşlı insanlar için, obezite ile ilişkili sıhhat meseleleri, beden bileşimi yağ-adale oranı ve yağın kalça veya bel bedendeki konumu ile ilişkili meselelere arka tasarıda kalabilir. Bunun yanında obez ve fazla kilo ile alakalı pekçok sıhhat meseleyi vardır. Bu bireylerde osteoartrit bireyler, tip 2 diyabet, yüksek tansiyon, kalp hastalığı, felç, bazı kanser cinsleri, uyku apnesi ve için daha büyük tehlike altındadır. Ancak bilgiler, yaşlı erişkinler için tinerin de her zaman daha sıhhatli olmadığını gösteriyor.
Yapılan bir çalışmada, analistler cılız olan yaşlı erişkinlerin beden kitle indeksi veya VKİ 19’un altında obez veya banal kilolu olanlara mukayeseyle daha yüksek bir vefat oranına sahip olduğunu bulmuşlardır. Başka bir çalışmada düşük beden kitle indeksi olan bayanların vefat tehlikeyi çoğalmıştır. Yaşlı bir erişkin olarak cılız olmak veya cılız olmak, bir hastalığın bulgusu veya kırılganlık gelişiminin bir göstergesi olabilir. Bazı bilim insanlarının daha yüksek bir BMI sürdürmenin ihtiyarladıkça makûs olmayabileceğini düşünmelerinin muhtemel sebepleri bunlardır.Yaşlanma Nedir, Sağlıklı Yaşlanmayı Etkileyen Faktörler Nelerdir?
Yaşlı erişkinler için bedendeki yağ seviyelerinin yüksek olması, özellikle bel-kalça oranı ve bel etrafı ciddi hastalıklara neden olabilir. Uyluk ve kalça gibi bazı alanlarda bulunan yağ armut şeklini açıklanırken, bel etrafında yağlanma ise elma biçimli beden yapısı olanlara kıyasla sıhhatli sıhhatlidirler. Yaş ilerledikçe bedendeki yağ dağılımı karın bölgesinde yoğunlaşabilir. BLSA tahlilcileri, beden ölçüm farklılıklarını gözlemlemek için 5 senelik bir müddet süresince 547 erkek ve bayanı araştırılmıştır. Erkeklerin ağırlıklı olarak bel miktarının değiştiğini, bayanların ise bel ve kalça miktarlarında neredeyse denk farklılıklar gösterdiğini tespit edilmiştir. Bayanlar daha fazla toplam beden yağı taşımalarına karşın, erkekler daha riskli bir beden yağ dağılımı geliştirmişlerdir.

Sıhhatlı Perhiz

Yiyeceklerin, insanların ihtiyarlama şeklinin ehemmiyetli bir parçası olduğu tanımlanmıştır. Yapılan bir çalışmada bilim adamları, perhiz modellerinin bir hayli hastalık için tehlike etmeni olan beden kitle indeksi ve bel etrafı farklılıklarını nasıl etkilediğini incelemişlerdir. Bilim adamları, katılımcıları, harcadıkları azami kalori oranına hangi besinlerin katkıda bulunduğuna göre gruplara ayırmışlardır. Patates ve et yoğunluklu beslenenler BMI’de daha yüksek çoğalış oranlarına sahiptir ve beyaz ekmek yoğunluklu beslenenlere göre daha sıhhatli kabul edilse de, bel etraflarında yağlanma daha fazladır. “Sıhhatlı” perhiz harcayanlar; yüksek lifli hububatlar, az yağlı süt mahsulleri, meyve, beyaz olmayan ekmek, kepekli hububatlar, fasulye ve baklagiller ve sebzeler gibi azami yiyecek alımına ve düşük kırmızı ve işlenmiş et, fast food ve soda harcamışlardır. Aynı grup, beden kitle indeksi ve bel etrafında yağlanmaları düşüktür.
Bilim adamları, perhiz ile beden kitle indeksi ve bel etrafı farklılıkları arasındaki ilişkiye katkıda bulunan bir hayli etmen olduğunu dşünmektedirler. Bir etmen, besinin glisemik indeks kıymetini bazen glisemik yük olarak adlandırılır kapsayabilir. Düşük glisemik indeks kıymetine sahip gıdalar çoğu sebze ve meyve ve yüksek lifli, taneli ekmekler gibi açlığı eksiltir ancak kan şekeri üzerinde çok az tesire sahiptir ve bu sebeple daha sıhhatlidir. Yüksek glisemik indeksli beyaz ekmek eşi yiyecekler ani kan şekerinde yükselmesine neden olurlar.
Araştırmada odaklanılan başka bir etkende; vitamin ve mikro gıda beceriksizliğinden kaynaklanan fiziksel meselelerdir ve bunlar genelde yeterli beslenememekten dolayıdır. Yeterli meyve ve sebze yememek, düşük karotenoid konsantrasyonuna neden olabilir. Bu, yaşlı erişkinler arasında çoğalmış iskelet adaleyi düşüşü tehlikeyi ile ilişkilidir. Yaşlı erişkinlerde, özellikle yaşlı bayanlarda düşük E vitamini konsantrasyonları, fiziksel işlevdeki düşüşle ilişkilidir. Değişik yaşlı erişkinlerle karşılaştırıldığında, düşük D vitamini seviyesine sahip olanlar, iki fiziksel performans testinde daha makûs neticeler elde edilmiştir.
D vitamini konsantrasyonu düşük olan bayanların sırt sızısı hayata ihtimali daha yüksektir. Bu çalışmalar, balanslı beslenmenin adaleleri, kemikleri, uzuvları ve bedenin değişik kısımlarını hayat süresince eforlu yakalamaya destekçi olabileceğini göstermiştir. Başka Bir Deyişle, iyi beslenmek yalnızca kiloyla alakalı değildir. Ayrıca, sizi yaşlı erişkinler arasında daha sık görülen belli sıhhat meselelerinden gözetmeye de destekçi olabilir. Ve sıhhatsiz gıdalar yemek bazı hastalık tehlikesini artırabilir.

Zevk Alınan Etkinliklere Katılmak

Beğenilen etkinliklere katılmak cümbüşlü veya hafifletici olabilirken aynı zamanda genel sıhhat içinde verimlidir. Yapılan araştırmalarda sosyal ve maksat odaklı insanların ötekilerine göre daha yüksek mutluluk seviyeleri ve daha düşük bunalım seviyeleri bildirdiklerini göstermektedir. Bunun yanında boş zamanlarını beğendiği uğraş veya hobilerle geçirenlerde hastalık tehlikeyi daha düşüktür.
Misalin, bir çalışma katılımcıları 21 seneye kadar takip etmiş ve bunama tehlikeyi daha düşük olan okuma, masa oyunları, müzik aletleri çalma ve dans gibi boş zaman faalliklerini ilişkilendirilmiştir. Başka bir çalışmada, sosyal faaliyetlere misalin, reyin oynayan, sosyal gruplara ait olan, mahallî faalliklere katılan veya seyahat eden veya üretken faaliyetlere misalin, fiyatlı veya fiyatsız işler, yemek pişiren veya bahçeyle uğraşan katılan yaşlı erişkinler, katılmayanlara göre daha uzun yaşadıkları tanımlanmıştır. Ayrıca yapılan başka araştırmalar, topluluklarında gönüllü olmak gibi anlamlı faaliyetler olarak gördükleri şeylere katılan yaşlı erişkinlerin daha sıhhatli ve mutlu sezdiklerini bildirilmiştir.

Bibliyografi:
https://www.caringseniorservice.com/blog/habits-ensure-healthy-living
https://landmarkseniorliving.com/habits-promote-healthy-aging/
https://www.agedcareguide.com.au/talking-aged-care/what-age-is-considered-old

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ