Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Hece Miktarı Nedir?

  • 30 Eylül 2021
  • Hece Miktarı Nedir? için yorumlar kapalı
  • 38 kez görüntülendi.
Hece Miktarı Nedir?

Hece miktarı, bizim kendi edebiyatımız olan Ulusal Edebiyatın veya Ulus Edebiyatının nazım miktarıdır. Hece miktarında aruz miktarındaki gibi içinden çıkılmaz ve anlaşılmaz güzergahlar yoktur. Fakat bu gidişattan hece miktarının çok kolay, ahenksiz bir miktar olduğu neticeyi çıkartılamaz.

Hece Ölçüsü Nedir?

Hece miktarı, bizim kendi edebiyatımız olan Ulusal Edebiyatın veya Ulus Edebiyatının nazım miktarıdır. Hece miktarında aruz miktarındaki gibi içinden çıkılmaz ve anlaşılmaz güzergahlar yoktur. Fakat bu gidişattan hece miktarının çok kolay, ahenksiz bir miktar olduğu neticeyi çıkartılamaz. Bütün tersi, hece miktarının da kendine özgü özellikleri, incelikleri ve ahenk kumpasları vardır.

Ulus şiirleri ve şairler, aydın sanatçılar -misalin Divan şairleri- tarafından yüzyıllar süresince hor görüldüğü için, hece miktarı aydınlar edebiyatına pek girememiştir. Hatta bazı yarıyıllar hece ile şiir yazmak, kolay görülmüştür. Bu da hece miktarının gizemine erişemememiş olanların bir neticeyidir denilebilir.

Hece miktarı, her dizedeki hecelerin rakamının birbirine denk olmasına sabreden bir miktardır. Başka Bir Deyişle ilk dörtlükte kaç miktar varsa, öbür dizelerin tümünde de aynı rakamda hece olması gerekir. Hece miktarının aruzdaki gibi sarih hece, kapalı hece gibi koşulları yoktur. kelimelerdeki tüm heceler denk bedelde ve şahsiyettedir.

Hece Ölçüsü Nedir?Hece Miktarında Durak
Durak, emin rakamda bir hece dizisinden sonra elimizde olmadan durakladığımız yerdir. Başka Bir Deyişle dize emin bir yere kadar duraksamadan okunur, bir yerde duraklanır ve daha sonda kalan heceler okunur.

Hece miktarında durak, dörtlüklerde musikinin olmasını, şiirin tümünde bir iç uyumun doğmasını sağlar. Durak rakamı, miktarın uzunluğuna göre çoğalıp eksildiği gibi, kelimelerin dize içinde yer alışları bakımından da eksilip artabilir. Bu, şairin hevesine ve zevkine göre değişir.

Şimdi hem hece miktarı için, hem de durak için bir misal verelim;

Alttan / akar kazanç / gemiler
Rüzgâr vurdukça / inil inil / iniler

Yukarıyadaki dizeler, 11’li hece miktarıyla yazılmıştır. / işaretinin olduğu yerler ise duraklardır. Okurken dikkat edildiğinde ilk dört heceden sonra bir duraklama yapıyoruz. Bu duraklamalar bizim elimizde değildir. Miktar bizi bu duraklamalara güçler.

Hece rakamı ve durak biçimlerine göre muhtelif hece miktarı cinsleri vardır. Fakat bu cinsler aruz miktarı cinsleri gibi karışık ve ezberlemesi güç değildir. Esasen dizeler kaç heceden oluşursa hece miktarı cinsi de o adı alır. Misalin beş heceden oluşan hece miktarının cinsi 5’li hece miktarı’dür. Şimdi hece miktarı cinslerine kısa bir bakış atıp birkaç misal verelim.

Beşli Hece Miktarı: Bu miktar duraksızdır. Çok kullanılan miktarlardan değildir. Ender olarak Anonim Ulus Edebiyatı mahsullerinde görülebilir.

Yaradan emretti
Suskun duyurdu,
Bayrakla geldik
Aldık bu yurdu – Ziya Gökalp

Altılı Hece Miktarı: Bu miktar de duraksızdır. Yeniden beşli hece miktarı gibi çok kullanılmamıştır.

Nedir zaman nedir,
Bir su mu bi kuş mu?
Nedir zaman nedir,
İniş mi yokuş mu?

Yedili Hece Miktarı: Bu miktar duraksız kullanılabildiği gibi, 4+3 biçiminde duraklı da kullanılabilir. Sık kullanılan miktar çeşitlerindendir. Manilerde de kullanılmıştır. Duraksız 7’li hece miktarına misal;

Bitkin mehtabın suda
Kaynaşan böcekleri
Gümüşten ve elmastan
Koyda dalgacıkların
Bükülen çiçekleri
Gümüşten ve elmastan. – A.Mümtaz Erbolat

4+3 duraklı 7’li hece miktarına misal;

Akarsu boyu / saz olur
Gül açılır / yaz olur
Ben yarime / gül demem
Gülnam ömrü az olur. – Anonim mani

Sekizli Hece Miktarı: Bu miktar de duraksız veya duraklı kullanılır. Duraklı kullanıldığında 4+4 veya 5+3 biçimlerinde kullanılır. Bu miktar edebiyatımızda çok kullanılan miktarlardandır. Ulus edebiyatı cinslerinden semai, varsağı, rubai gibi cinsler bu miktarla yazıldığı gibi, zaman zaman koşma, türkü, şarkı gibi cinsler de bu miktarda yazılmıştır.

Ben yürürem / yane yane
Aşk boyadı / beni kane
Ne akilem / ne divane
Gel gör beni / aşk neyledi. – Yunus Emre

Dokuzlu Hece Miktarı: Bu miktar edebiyatımızda pek tutunamamıştır. Çok ender görülür. Cahit Sıtkı Tarancı zaman zaman bu miktarı kullanmıştır. 5+4, 4+5 veya 3+3+3 biçimlerinde kullanılabilir.

Onlu Hece Miktarı: Bu miktar her zaman duraklıdır. 6+4, veya 5+5 biçiminde duraklandırılabilir. Bu miktar de fazla tutunan miktarlardan değildir.

Onbirli Hece Miktarı: Bu miktar edebiyatımızda en çok kullanılan hece miktarı cinsidir. Ulus Edebiyatından Koşma, Türkü, Şarkı gibi cinslerin yanısıra, modern edebiyatımızdaki olağan şiirlerin çoğu da bu kalıpla yazılmıştır. Onbirli hece miktarı, 6+5, 4+4+3 3+3+5 biçimlerinde duraklı olarak kullanılır. Fakat 4+4+3 en çok kullanılan duraktır. Zira bu durak cinsinin uyumu daha yoğundur ve günümüzüme kadarki saz şairleri bu kalıbı sanki yoğurmuşlardır.

Hece Ölçüsü Nedir?Sallanı sallanı gelen sevgilim,
Söyle, kömür gözlüm, kimin yârisin?
Kız senin tasasından hırpani oldum,
Söyle tutu dillim, kimin yârisin?

Tuba kazı gibi göğsü nakışlım,
Koynu içi misk ve anber kokuşlum,
Melâik sıfatlım, melûl bakışlım,
Söyle ince muhakkağım, kimin yârisin?

Kapında dağılır koyunla kuzu,
Yerin çiçeğisin, göğün yıldızı,
Emrah bir gedadır, sen büyük kızı,
Söyle, sırma tellim, kimin yârisin? – Emrah

Bunlar dışında 12’li, 13’lü, 14’lü, 15’li hece miktarları da vardır fakat bunlar edebiyatımızda çok kullanılmamıştır. Ayrıca 16, 20 ve 22’li hece miktarları da zaman zaman sınamışsa da zaferli olmamıştır.

Yukarıyada sıraladığım bu miktarlardan en yoğun olanlar daha evvel belirttiğim gibi 7’li, 8’li ve 11’li hece ölçüleridir.14’lü hece miktarı da son zamanlarda sık sık kullanılmaya başladı.

Hece miktarı, yukarıyada da belirttiğim gibi Divan Edebiyatı sanatçıları tarafından hor görülmüş, o yarıyıl aruza gösterilen alaka heceye netlikle gösterilmemiştir. Bununla beraber Ulus Edebiyatı, Ulusal Edebiyat ve Cumhuriyet Edebiyatı sanatçıları içinde hece miktarı büyük haysiyet görmüş ve kullanılmıştır.

Tüm bunlara rağmen, hece miktarını korunmayan, hece miktarının şiiri alçalttığını korunan çağdaş yarıyıl Türk şairleri de vardır. Bu bağlamda, alttaki videodan İlginç akımının ehemmiyetli temsilcisi Orhan Veli’nin sanat kavrayışı araştırılabilir.

Yazar:Gazanfer Tufan

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ