Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Harcayıcı Tercihinde Özerklik

  • 27 Mart 2021
  • Harcayıcı Tercihinde Özerklik için yorumlar kapalı
  • 83 kez görüntülendi.

Felsefe, psikoloji ve harcayıcı alanları gibi bir hayli değişik akademik alanda çalışan tahlilciler, insanların otonomluk ihtiyacını incelemişler ve bunu yaparken değişik terminolojiler kullanmışlardır. Bazıları doğrudan otonomluğu kullanırken, kimileri şahsın mukadderat veya serbest istem gibi yapılarına yönelmişlerdir. Yapılan araştırmalarda bu yapıların birbirinin yerine geçebilir olduğunu ele alınırken, bunları genel olarak şahsın “kendi şahsiyeti olma” marifetine atıfta bulunulmuştur. […]

Felsefe, psikoloji ve harcayıcı alanları gibi bir hayli değişik akademik alanda çalışan tahlilciler, insanların otonomluk ihtiyacını incelemişler ve bunu yaparken değişik terminolojiler kullanmışlardır. Bazıları doğrudan otonomluğu kullanırken, kimileri şahsın mukadderat veya serbest istem gibi yapılarına yönelmişlerdir. Yapılan araştırmalarda bu yapıların birbirinin yerine geçebilir olduğunu ele alınırken, bunları genel olarak şahsın “kendi şahsiyeti olma” marifetine atıfta bulunulmuştur. Başka Bir Deyişle bir bireye harici olarak empoze edilmeyen düşünceler, hevesler, şartlar ve özellikler tarafından yönlendirilme marifetine araştırılmıştır.
Özerklik, nezaket, şahsiyet, etik veya fazilet kavramlarına yol açarak karaktere bir esas sağlar. Bu sebeple, tercihteki otonomluk, serbest istemi kullanmaya eş ve kendi mukadderatını atama, şahsın otonomluğunu kullanma gidişatıdır. Bununla beraber, bu kısımda mevcut araştırmayı sarihlerken, yazarlarla aynı terminolojiye güvenilmektedir.
Harcayıcılar, serbest istemin varlığını bariz kabul ettikleri ve varlığına sarsılmaz bir güven gösterdikleri noktaya kadar, kendilerini ve eylemlerini serbest isteme sahipmiş gibi düşünürler. Onları ziyaret ve maksatlılık açısından emin bir tercihe götüren süreçler hakkında düşünürler, kendi eylemlerini içten güdümlü ve motive edilmiş olarak görürler ve hakikat seçim faktörleri hemen ulaşılamadığında manevi olarak meblağlı nedenler bulurlar. Başkalarının eylemlerinin dış şartlar tarafından yönlendirildiği belirtilse dahi, insanlar yeniden de gaye ve mesullük atfetmeye motive olurlar.Tüketici Seçiminde Özerklik
Harcayıcılar neden kendi serbest istemlerine böylesine sarsılmaz bir inanca sahip gibi görünürler ve neden istendiğinde eylemlerini maksatlı tercihlerden ve özerk kararlardan kaynaklanarak belirlerler? Bir araştırma akışı, harcayıcıların serbest isteme olan inancını insan psikolojisinin esas bir prensibi olarak görüyor. DeCharms insanların eylemlerini sahiplenme ve kendi eylemlerine pozitif neticeler atfetme meyline atıfta bulunan şahsi sebepsellik kavramını önermiştir. Nuttin bu meylin hedonik olarak motive edildiğini ve insanların, vakanın kendisiyle ilişkili duygudan bağımsız olarak, şahsi olarak bir hadiseye neden olmaktan kaynaklanan pozitif bir tesir olan sebepsellik zevkini tecrübelediklerini öne devam ettirler.
Başka bir deyişle, insanların eylemlerinin dünya üzerindeki tesirini görmekten zevk aldıklarını öne sürdü. Kuramı, sebepsellik zevki tecrübesinin iki esas psikolojik gereksinim tarafından motive edildiğini bulan Deci ve Ryan tarafından geliştirilmiştir; bu yeterlik gereksinimi dünyayı anlamlı biçimlerde etkileme kabiliyeti ve otonomluk gereksinimidir. Bu perspektiften, şahsın tercihlerini sahiplenmesini seçme ve sezme güdüsü, neticede ortaya çıkan pozitif tesir tarafından yönlendirilir. Tüketici Seçiminde Özerklik
İkinci bir araştırma akışı, insanların serbest istemlerine, kendi mukadderatlarını atamalarına ve otonomluklarına olan inancını kavramak için işlevsel bir yaklaşım özümsüyor. Baumeister vd. kendi tanımladığı tercihlere olan inancın, insanların zaman içinde tavırlarını düzenlemelerine ve zamanlar arası tercihlerde süreklilik duygusu sağlayarak tercihlerini uzun vadeli maksatlarıyla hizalamalarına imkân tanıyan üst seviye bir öğrenişsel işlev olduğunu ileri devam ettir. Ve ahlaki çelişkilerde sahiplenme duygusudur. Benzer biçimde, Wegner kendi serbest istemlerinin idrak edilmesinin insanlara bir benlik ve ahlaki mesullük duygusu geliştirmelerine izin verdiğini korunmaktadır.
İnsanlar inançları, düşünceleri, eylemleri ve onlardan kaynaklanan neticeler arasında süreklilik yaşadıkça, eylemleri bu inanç ve düşüncelerle meblağlı olduğunda şeref ve kapanma yaşayabilirler. Benzer biçimde, eylemleri inançları ve düşünceleri ile çeliştiğinde kabahatlilik, utanç ve pişmanlık sezebilirler. Evvelki görüşün aksine, kendi mukadderatını atama etme inancı, hedonik emellere hizmet etmek yerine kendi kendini tertip etmeyi basitleştirmek için gelişmiştir.
İnsanların kendi karar alma süreçlerinin otonomluğuna olan inançlarının işlevsel ehemmiyeti ışığında, bu inançların ve algıların neden onlar için aralıksız aşikar olmadığı merak edilebilir. İnsanlar her gün suratlarca karar verseler de, bunların sadece birkaçını kendiliğinden tercih olarak belirlemeleri muhtemeldir. Ve kendi kendini tercihler olarak belirleyenler arasında, daha azının öznel otonomluk tecrübesini yaratması beklenir. Yukarıyada sunulan iki görüş, bir otonomluk duygusuna yol açan karar cinsleri hakkında bizi bilgilendiriyor.
Kendi mukadderatını atama perspektifine göre, serbest isteme olan inanç, şahsın düşüncelerini ve heveslerini neticelere bağlama gereksinimine yanıt verir. Tercih, şahsın düşüncelerinin “sebebi olarak görüldüğü” görünür zekasal sebepselliğe “sahip bir eylemdir. Bir niyet peşinde koşarken birden fazla alternatif arasından tercih yapmakta serbest olmak misalin, bir misyonu bitirmek için birkaç değişik yoldan birini seçmek, insanlara pozitif bir tesir ve yüksek bir motivasyon duygusu yaratabilen bir otonomluk duygusu aşılamaktadır.Tüketici Seçiminde Özerklik
Tersine, tercihte kısıtlama sezmenin insanların motivasyonunu zayıflattığı ve psikolojik tepki uyandırdığı gösterilmiştir. Bu sebeple, manevi ve serbestçe motive edilen ve dünya üzerinde fark edilebilir bir tesiri olan rastgele bir eylem, harcayıcıların otonomluk gereksinimini karşılamaya yatkındır, ancak seçme eylemi ve şahsın karar verme sürecinde kısıtlanmama mevzusundaki şuurlu farkındalığı, bunun anahtarıdır ve otonomluk tecrübesini öne çıkarmaktadır.
Özgür istem tecrübesini öz tertip etmenin esasını oluşturan uyarlanabilir bir süreç olarak açıklayan ikinci bakış açısı, öznel otonomluk tecrübesinin zamanlar arası veya ahlaki bir çatışmayı kapsayan kararlardan ortaya çıktığına dair daha kısıtlayıcı bir görüş gerektirir. Bu cins kararlar, birden fazla benlik arasındaki paradoksu kabul etmeyi gerektirdiğinden iki alternatif arasında hakemlik yapan zekasal süreci aşikar hale getiriyorlar. Aksine, rastgele bir çaba veya iç çatışma şekli kapsamayan kararlar, çatışmanın çözümünü gerektirmez ve kararların zekasal süreçleri birey için göze çarpmaz.
Henüz deneysel olarak birbiriyle karşılaştırılmamış olan bu iki perspektif, tercih mimarisi, pazarlama ve kamu siyaseti için değişik neticelere sahiptir. Girişte bahsedilen misali düşünün: sürücüsüz otomobilleri tanıtmaya çalışan bir araba üreticisi. Üretici, kullanıcılar arasında böyle bir vasıtayla taşınarak otonomluklarından feragat ettiklerine dair yosunu oluşturmaktan sakınmak isteyecektir.
İlk bakış açısına göre görünürdeki zekasal sebepsellikbu, tepkiden sakınmak veya harcayıcılara özerk algoritmanın özelliklerini özelleştirme fırsatı vermeyi seçerlerse, kullanıcıların taşıtın hakimiyetini yeniden de ele alabileceklerine dair güvenceleri kapsayabilir. Öteki yandan, bir eylemlilik duygusu yaratmanın anahtarı çaba ve çatışma duygusuysa, o zaman üretici paradoksal olarak, araba sürmekten bırakmanın ahlaki doğrultularını vurgulamaktan daha iyi olabilir. Misalin, bir bilgisayarın vasıtayı sürmesine izin vererek, harcayıcı yolların daha tehlikesiz ve erişimin daha enerji faydalı olmasına katkıda bulunur.

Bibliyografi:
https://www.researchgate.net/publication/342025569_Autonomy_in_consumer_choice
https://www.researchgate.net/publication/321914602_Consumer_Choice_and_Autonomy_in_the_Age_of_Artificial_Intelligence_and_Big_Data

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ