Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Filler Hakkında Bilinmeyen Hakikatler

  • 17 Ekim 2021
  • Filler Hakkında Bilinmeyen Hakikatler için yorumlar kapalı
  • 117 kez görüntülendi.
Filler Hakkında Bilinmeyen Hakikatler

Filler, geçmişten günümüze kadar insanoğlunun kalbini ve hayal eforunu büyüleyen, oldukça büyük cüssesine karşın nazik bir yapıya sahip canlılardır. Nesli günümüze kadar erişen Afrika ve Asya filleri olarak iki cinsi vardır. Ancak bazı genetik tahlilciler, Afrika filinin savan ve orman filleri olarak iki ayrı cins olduğunu öne sürmektedir. Tüm cinslerinin nesli tükenme riski altında olan fillerinden Asya filleri, Hindistan ve Güneydoğu Asya’daki ormanlarda ve meralarda yaşarlar. Afrika filinin nüfusu ise Sahra altı Afrika’daki 37 ülkedeki sık ormanlar ve kurak çöller arasında göç etmektedir.
Duyarlı ve devasa yapıya sahip bu canlılardan Asya filleri, altı ton kadar ağırlığa ve 11 fit uzunluğa ulaşabilirken, Afrika fillerinin boyu 8 ila 13 fit arasında değişir ve altı buçuk tondan fazla ağırlığa sahiptirler. Hem Afrika hem de Asya fillerinde yaşam süresi takribî olarak 60 ila 70 sene arasıdır.

Filler Hakkında Hakikatler

Filleri araştıran uzun geçmişe karşın, bu karışık canlılar hakkında bilecek hala çok fazla balaka vardır. Mesela dilleri ayırt etme kabiliyetlerinden özgecil tavırlarına kadar, olağanüstü kabiliyetlere sahiptirler. Fillerin olağanüstü kabiliyetlerinden bazıları alttaki gibidir:
Filler asla unutmazlar
Fillerin hafızası efsanevidir ve bunun iyi bir sebebi vardır. Bu neden fillerin tüm kara memelileri arasında en büyük beyne sahip olmalarıdır. Filler, geçtiği yerlerde karşılaştıkları öteki filleri ve insanları seneler sonra bile hatırlayabilen bir belleğe sahiptirler.

Filler Hakkında Bilinmeyen GerçeklerFiller, nesilden nesile balaka birikimlerini anaerkiller aracılığıyla aktarabilirlerken, böylelikle bu marifetleri onların yaşamda kalmasını sağlar. Ayrıca lüzum dinlediği zaman çok uzak bölgelerde bulunan besin ve su kaynaklarının yollarını bulabilirler ve seçenek bölgeleri anımsayabilirler. Daha da etkileyici olan bir nokta ise istedikleri meyveye erişmek için yaptıkları program zamanlamasının lüzum zamanlaması ile birebir olmasıdır.
Dilleri ayırt edebilirler
Filler, insan irtibatı mevzusunda derin bir kavrayış sergilerler. Kenya’daki Amboseli Ulusal Parkı’ndaki tahlilciler, fillere filleri avlayan ve avlamayan iki değişik gruptan konuşmacıların seslerini dinlenmişlerdir. Filler, korktukları grubun seslerini dinlediklerinde, daha sıkı bir biçimde gruplaşarak ve incelemek için havayı koklayarak savunmaya geçmişlerdir. Dahası, tahlilciler fillerin kadın ve genç erkek seslerine daha az yoğunlukla tepki verdiğini ve en çok erişkin erkeklerin seslerinden rahatsız olduklarını keşfetmişlerdir.
Başka Bir Deyişle bir filin dil becerileri o dili kavramanın ötesine geçer. Misalin bir Asya fili, Korece sözcükleri taklit etmeyi bilmiştir. Tahlilciler, fil büyürken birincil sosyal temasının insanlarla olması sebebiyle, bir sosyal bağ biçimi olarak sözcükleri taklit etmeyi bildiğini teorize etmektedir.
Ayaklarından duyabilirler
Fillerin büyük bir duyma duyusu ve uzun mesafelere seslenme marifeti vardır, misalin çığlık atma, kükreme veya homurdanma gibi değişik sesler çıkartabilirler. Ancak bununla birlikte uzman oldukları bir mevzuda düşük frekanslı sesleri duyabilirler.
Stanford Üniversitesi’nden bir biyolog olan Caitlin O’Connell-Rodwell, fillerin daha düşük frekanslı seslendirmelerinin ve ayaklarını yere vurmalarının, öteki fillerin tabandan algılayabileceği bir frekansta yankılandığını bulmuştur. Genişlemiş kulak kemikleri, ayaklarının hassas sinir uçları ve gövdeleri bu ses enerjili mesajları almalarını sağlar. Bu cins sismik titreşimleri tespit etme marifeti, fillerin yaşamda kalmasına da dayanakçı olur. Sıkıntılı bir fil ayaklarını yere bastığında, sadece yakın etraftakileri uyarmakla kalmaz, aynı zamanda kmlerce uzaktaki öteki filleri de uyarıyor olabilir. Ve bir fil bir çağrı olarak gürlediğinde, bu gözden uzaktaki aile abonelerine müteveccih bir çağrı olabilir.
Çok iyi yüzücülerdir
Fillerin suda oynamaktan zevk alması bilinen bir vaziyettir. Hatta filler kendilerine ve öteki fillerin hortumlarından su sıçratmaları ve yıkanmaları ile şöhretlidirler. Ancak bu devasa hayvanlar yüzmede de oldukça iyidirler. Filler, syatıl yüzeyinde kalmak ve yüzmek için güçlü bacaklarını kullanmaya yetecek kadar yeterli yüzdürme eforuna sahiptir. Ayrıca derin suları geçerken hortumlarını şnorkel olarak kullanırlar, böylece su altındayken bile klasik nefes alabilirler. Besin incelerken ise akarsuları ve gölleri geçmek için yüzmek çok lüzum dinledikleri bir maharettir.
Lüzumu olanları desteklerler
Filler son derece sosyal ve zeki canlılardır, insanların şefkat, edep ve özveri olarak tanıdığı tavırları sergilerler. Fil tutumu üzerine yapılan bir çalışma tahlilcileri, bir fil sıkıntıya düştüğünde, yakındaki öteki fillerin, bireyi teselli etmek için çağrı ve değişlerle cevap verdiğini bulmuşlardır. İnsanların tavırlarına ek olarak bu tavır, daha evvel sadece maymunlar ve corvid kargalarında görülmüştür.
TSSB’den acı çekebilirler
Fillerin aile aboneleriyle güçlü bağları olan, rahatlık lüzumu dinleyen ve uzun bir belleğe sahip hassas ruhlu hayvanlar olduğu bilinmektedir. Bundan dolayı firari avcılarca katledilen bir file şahit olan fillerin travma yaşaması ve sonrasında stres bozukluğu yaşaması olasıdır. Firari avcılar tarafından öksüz kalan yavrular, onlarca sene sonra bile TSSB benzeri semptomlar gösterirler. Ayrıca sirk gibi yerlerde makûs davranılan veya şiddet gördüğü gidişatlardan serbest bırakılan filler, tehlikesiz bir sığınakta bulduktan çok sonra bile TSSB belirtileri gösterirler.
Ayrıca fillerin yaşadığı bu travmatik tecrübeler, bilmelerini de olumsuz istikamette tesirler. Mesela fillerin kendi aralarında seçtikleri bir fil firari avcılar tarafından öldürüldüğünde, erişkinler tarafından genç fillere geçmiş olması gereken ehemmiyetli sosyal balakalar silinir.
Fillerin büyüklerine lüzumu vardır
Bir filin yaşamını devam ettirebilmesi için gereken balaka yaşlı filler tarafından kendilerine aktarılmaktadır. Genç fillerin, erişkin olarak bilmeleri gereken her şeyi öğrenebilmeleri için yaşlı aile aboneleriyle, özellikle de anne ve babaları ile zaman geçirmeleri çok ehemmiyetlidir. Smahsulün reisi, yaşlıların balakalarını taşır, muhtelif risklere nasıl cevap verileceği, nerede besin ve su bulunacağı da dâhil olmak üzere temel balakaları gençlerle paylaşır.
Afrika filleri anaerkil bir cemiyette yaşarken, araştırmalar Asya fillerinin Afrikalı fillere göre daha az hiyerarşik olduğunu ve yaş veya cinsiyete dayalı olarak çok az baskınlık gösterdiklerini belirlemişlerdir. Zira Afrika’da yaşam şartları daha serttir, bu surattan büyüklerin bilgeliği daha kıymetlidir, ayrıca Asya’nın yırtıcılarının az olduğu ve kaynakların bol olduğu bölgelerde, güçlü liderliğe çok fazla lüzum yoktur.
Hortumları olmadan yaşayamazlarFiller Hakkında Bilinmeyen Gerçekler
40.000’den fazla kasla dolu olan bir filin hortumu güçlü ve son derece hassastır. Filler hortumları koku almak, yemek yemek, su altında nefes almak, ses çıkarmak, kendilerini arınmak ve kendilerini savunmak için kullanırlar. Fillerin hortumlarının ucunda parmakları vardır. Bu Afrika fillerinde iki tane ve Asya fillerinde bir tane bulunurken, ufak nesneleri toplamalarına dayanakçı olur. Ayrıca son derece kabiliyetli filler, hububat gibi ufak malzemeleri yığmak için hortumlarıyla bir eklem oluşturabilirler.
Bir fil hortumunu uzatarak ve hangi gıdaları gıdasına karar vermek için koku alma duyusunu kullanır. 2019 senesinde yapılan bir çalışmada Asya filleri, sadece kokuya direnerek iki damgalı kovadan hangisinin daha fazla besin kapsadığını belirleyebilmişlerdir. Başka bir çalışmada Afrika filleri bitkilerden ayırt edici kokuya sahip olanlar arasında kendi gözde gıdasını seçmişlerdir. Ayrıca filler hortumlarını öteki fillere sarılmak, kucaklamak, gevşetmek veya okşamak için kullanabilirken, yavru bebek filler tıpkı bir bebeğin başparmağını emdiği gibi hortumlarını emerler.
Kaya yaban faresi fillerin bir akrabasıdır
Fillerin yaşayan en yakın akrabası, Afrika ve Orta Doğu’ya özgü ufak, tüylü bir otobur olan kaya yaban faresidir. Filler ile yakından ilişkili öteki hayvanlar arasında denizayıları ve dugonglar bulunur. Görünüşüne karşın, yaban faresi filler ile hala birkaç ortak fiziksel özelliğe sahiptir. Bunlar, köpek dişlerinden dişler geliştiren çoğu memeliye kıyasla kesici dişlerinden büyüyen dişleri, parmak uçlarındaki düzleştirilmiş tırnakları ve faize uzuvları arasındaki muhtelif benzerlikleri kapsar. Denizayısı, kaya yaban faresi ve fil, 50 milyon seneden daha uzun bir süre evvel soyu tükenmiş Tethytheria isimli ortak bir ataya sahiptir. Bu, hayvanların çok değişik evrimsel yollardan geçmeleri için yeterince uzun bir yoldur ve değişik görünüp davransalar da, yakından ilişkilidirler.
Filler ölülerini şereflendirirler
Fillerin duyarlılığı araştırmalarla belgelenmiş bir asıl iken özellikle ölüye gösterdikleri alaka donakaltıcıdır. Mesela can veren bir hayvanı gördüğünde onu araştırarak, onu değer ve koklamaya başlar. Tahlilciler fillerin ölü bir canlı gördüklerinde tekerrür tekerrür ziyaretler yaptığını, çok yaşlı olan hayvanlara destek etmeye çalıştıklarını ve destek için seslendiğini gözlemlemişlerdir. Bir fil can verdikten çok sonra öteki filler geri dönerler, kalan kemiklere ayakları ve hortumlarını değerler.
Güneş kremi olarak toz kullanırlar
Fillerin toprakta oynamayı sevmelerinin iyi bir sebebi vardır, ayrıca tenleri sert görünse de fillerin derisi güneşderi yanabilecek seviyede hassas bir yapıya sahiptirler. Güneşin hasarlı ışınlarından etkilenmemek için üzerlerine kum atarlarken, erişkinleri ise genç filleri toza bular. Ayrıca filler banyo yapmak için girdiği ırmaktan çıkarken, koruma tabakayı oluşturmak için üzerlerine balçık kaplarlar.
Matematik becerileri vardır
Asya filleri, mevzu matematik olduğunda hayvanlar evreninde ki en zeki canlılardan bkocaman olabilir. Japonya‘daki tahlilciler, Asya fillerini bir balakasayar dokunmatik ekran oturumu kullanmak için eğitmeye çalışmışlardır. Üç filden bkocaman, değişik ölçülerde sunulduğunda, daha fazla meyve gösteren oturumu seçmeyi başarmışlardır. Ancak sadece Asya fillerinin bu beceriye sahip olduğu gösterilmiş olduğu belirtilmelidir. Tahlilciler, Afrika ve Asya fil cinslerinin 7,6 milyon sene evvel bölünmesinin değişik bilişsel marifetlerle sonuçlanmış olabileceğini öne sürmektedirler.

Filler Risk Altındadır

Filler Hakkında Bilinmeyen GerçeklerTüm fillerin risk altında olduğu bilinmektedir, Asya fili riskteyken Afrika fili savunmasız vaziyettedir. Fillerin tehdit altında olmasının birincil sebepleri arasında habitat kaybı, dağılınma ve tahribi kazanç, ayrıca insan tehditleriyle karşı karşıyadırlar. Çiftçiler ekin dikmek için fillerin yaşam alanlarına el koyarken, hayvanlar ve insanlar arasındaki çatışmalar fillerin misilleme olarak öldürülmesine yol açmıştır. Dünyanın en yoğun nüfuslu bölgelerinden biltihapta yaşayan Asya filleri, genişleyen insan nüfusu ile bir arada yaşamaları çok güçtür.
1989 senesinde fildişi satışına müteveccih uluslararası ticaret yasağına karşın, fillerin dişleri, tenleri, etleri veya kürkleri için yasadışı ve yasal olarak avlanması, özellikle Afrika’da fillerin azalmasının en büyük sorunlarından bkocaman olmuştur. Asya fillerinin sadece erkeklerin dişleri olduğundan avlanırlar, bu aynı zamanda faize popülasyonunda erkek eksikliğine ve genetik spektrum eksikliğine de yol açar.
Sonuç olarak fillerin korunması ve neslinin devam etmesi için birçok etmen vardır. Misalin firari avcılık ortadan kaldırılmalı, fildişi kapsayan rastgele bir eşya alınmamalı, satılmamalı veya kullanılmamalıdır, bunların yerine sertifikalı ahşap mahsuller satın alınabilir. Ya da habitat korumasını desteklemek için Dünya Yaban Yaşamı Vakfı aracılığıyla bir filin bakımı üstlenilebilirken, destek olmak için Uluslararası Fil Vakfı gibi kuruluşlara bağış yapılabilir.

Bibliyografi:
fws.gov/lab/ivory_guide.php
archive.org/web/20161011145105/https:/www.uni-tuebingen.de/en/news/article/es-muss-eigentlich-eine-frau-sein.html
savetheelephants.org/?detail=dramatic-changes-in-china-s-ivory-trade
fws.gov/le/pdf/CITES-and-Elephant-Conservation.pdf

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ