Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Eşeysel Faize Harekâtı

  • 28 Mart 2021
  • Eşeysel Faize Harekâtı için yorumlar kapalı
  • 81 kez görüntülendi.

Evrimsel açıdan bakılacak olursa faize, hayatın temel emelidir. Hayatın tam güzergahları gıda eldesi, solunum, dolaşım, boşaltım, ozmotik tertip etme, sihrime, hormonlar, asap sistemi ve tutum üremeyi sürdürebilmek emeliyle organizmanın yerine getirdiği harekâtlar olarak özetlenebilir. Şayet yumurtanın bir başka yumurta üretme yolu tavuk ise insanlar için de aynı gidişat mevzubahisi olup fiziksel anlamda insanoğlu, yumurta ve […]

Evrimsel açıdan bakılacak olursa faize, hayatın temel emelidir. Hayatın tam güzergahları gıda eldesi, solunum, dolaşım, boşaltım, ozmotik tertip etme, sihrime, hormonlar, asap sistemi ve tutum üremeyi sürdürebilmek emeliyle organizmanın yerine getirdiği harekâtlar olarak özetlenebilir. Şayet yumurtanın bir başka yumurta üretme yolu tavuk ise insanlar için de aynı gidişat mevzubahisi olup fiziksel anlamda insanoğlu, yumurta ve sperm üreten ve soyunun devamı için döllenme harekâtıyla yumurta ve spermi biraraya getiren gelişmiş bir vasıtadır. Biz burada memelilerde temel olarak üremenin fizyolojisini araştıracağız.

Eşeysel Faize Harekâtı

Yüksek canlılarda eşeysel faize, yumurta hücresi ovum ve sperm hücresinden oluşan iki gametin birleşmesidir. Ender olarak aynı fert her iki gameti de oluşturup kendini dölleme denilen harekât neticesinde bunları birleştirir. Bu cins faize genellikle iç asalaklardan olan yassısolucanlarda kollanır; zira bu hayvanların karşı eşeyi bulup döllenme yapabilme kaderi genellikle çok cılızdır. Bununla beraber, hayvanların çoğu, hatta topraksolucanlarında olduğu gibi, her ferdin hermafrodit -başka bir deyişle her fert hem erkek hem de dişi eşeysel uzuvlarını taşır- olduğu hayvanlar dahi karşılıklı döllenme yaparlar.
Omurgalılarda eşeysel faize herzaman çapraz döllenmeyi kapsar. Hatta hermafroditik omurgalı cinsleri dahi, misalin bazı balık cinsleri hem yumurta hem de sperm üretirler; fakat asla kendi kendilerini döllemezler.
Yumurta ve sperm hücrelerinin biraraya getirildiği iki esas yol vardır: Bunlardan dış döllenmede, her iki tip gamet kendilerini çevreleyen etrafa bırakılır ve spermler yüzerek ya da su akımlarıyla taşınarak yumurtaya erişirler. İç döllenmede ise, yumurtalar, erkek tarafından dişiye yerleştirilen spermler tarafından döllenene kadar dişinin faize kanalında kalırlar.
Eşeysel Üreme İşlemiDış döllenme temel olarak su civarında yaşayan hayvanlarla hudutludur. Bunun iki sebebi vardır: Birincisi, flagellah kamçılı sperm, içinde yüzeceği akışkan bir civarda bulunmak zorundadır; ikincisi, çevresinde gözetici bir kılıf ya da kabuk olmayan yumurta, karada kuruyacaktır. Böyle bir kılıf ise spermin yumurtayı döllemesini maniler.
Hemen tam sucul omurgasızlar, balıkların çoğu köpekbalıkları değil ve bir hayli amfibi dış döllenme yaparlar. Sizin de bekleyeceğiniz gibi, yumurtaları ve spermleri bir göle ya da dereye vazgeçmek, garantisi olmayan bir döllenme usulüdür. Spermlerin çoğu, bir yumurta bulamazlar ve bir hayli yumurta hiçbir zaman döllenmez. Hatta sıradanda olduğu gibi her iki gamet de aynı zamanda, aynı yere vazgeçilseler dahi döllenmezler. Neticede, dış döllenme yapan hayvanlar genellikle bir kezde çok büyük rakamda yumurta ve sperm vazgeçerler ve gametlerin her iki eşey tarafından aynı zamanda ve aynı yere vazgeçilmelerini sağlayacak tutumlar gösterirler burada, hormonal hakimiyet çok ehemmiyetlidir.
Kara hayvanlarının çoğu, hem omurgasızlar hem omurgalılar, iç döllenme yaparlar. Spermler hayvanın bedeninde, beden dışında bulamayacakları bir çeşit akışkan etraf içinde bulunmaktadır. Dolayısıyla sperm sucul özelliğine gözetir ve dişinin faize kanalı duvarında her zaman bulunan ince akışkan katmanı içinde yüzer.
Döllendikten sonra, yumurta ya gözetici bir kabuk içine alınıp dişi tarafından beden dışına vazgeçilir ya da büyümenin embriyonik düzeyleri bitirilinceye kadar dişinin vücudunu yakalanır. Şüphesiz, iç döllenme, her iki eşeyin de çok yakın bir fizyolojik ve tutum senkrinizasyonu geçimliliği göstermesini gerektirir ve bu geçimlilik yoğun hormonal hakimiyet altındadır.
Muhakkak başlı omurgalı sınıflarında görülen tipik faize usullerini kısaca özetleyelim. Balıklar, sucul olduklarından hemen her zaman dış döllenme yaparlar ve kabuğu olmayan yumurtalar vazgeçerler; her çiftleşmede çok büyük rakamlarda yumurta ve sperm bırakılır ve gamet israfı da çok büyüktür. Amfibiler kurbağalar, semenderler ve eşleri balıklardan evrimleşmişlerdir ve bunlar da genellikle dış döllenme yaparlar. Yumurtalarını vazgeçmek için suya ya da karada çok nemli bir yere dönmek zorundadırlar. Bazı semenderlerde bir dizi tutum evrimleşmiştir. Bunlarda erkek, içinde sperm bulunan çeperimsi bir kutu “spermetofor” vazgeçer ve dişi bunu kloakı yoluyla alır. Böylece bu amfıbiler bir çeşit ilkel iç döllenme yapmış olurlar. Bunların kimileri karada da çiftleşebilirlerse de yumurtalar yeniden de çok nemli yerlere vazgeçilmelidir. Zamanımızdaki Eşeysel Üreme İşlemitemsilcileri yılanlar, kertenkeleler ve kaplumbağalar olan sürüngenler, atasal amfibilerden evrimleşmişlerdir. Üremek için su etrafına bağımlılıktan tamamen kurtulmuş ilk omurgalılardır. Bekleneceği gibi iç döllenme yaparlar ve sert çeperler ve kabuklarla çevrili yumurtalar vazgeçerler. İç döllenmede ziyan olan yumurta hücresi rakamı, dış döllenmedekinden çok az olduğundan her faize mevsimi vaktince yalnızca birkaç yumurta hücresi bırakılır. Kuşlar, atasal sürüngenlerin bir grubundan evrimleşmişlerdir ve iç döllenme yapıp kabuklu yumurtalar vazgeçerler.
Sürüngenler ve kuşlar gibi kara omurgalılarının yumurtaları, kabuğa ek olarak dört farklı çeper taşırlar. Bunlar amniyon, allentoyis, vitellüs kesesi yumurta sarısı kesesi ve koriyondur. Amniyon, içinde ceninin bulunduğu, akışkan dolu bir parçalamayı sarmalar. Böylece, yumurta karaya vazgeçilse dahi cenin akışkan bir civarda büyür.
Allantoyis büyüyen ceninin azotlu atıklarının bir araya geldiği yerdir ve kabuğa yakın yer alan kan damarları gaz değiş tokuşunda rol oynarlar. Vitellus kesesi isminden de anlaşılacağı gibi, yumurta sarısını etraflar. Bu da büyüyen cenin tarafından gıda olarak kullanılır.
Korion, cenin ve değişik çeperleri çevreleyen en dıştaki çeperdir. Sürüngenler ve kuşlar gibi, memeliler de iç döllenme yaparlar; fakat çok seyrek birkaç ayrıcalık dışında döllenmiş yumurtanın etrafında kabuk yoktur ve yumurta beden dışına vazgeçilmez kuluçkaya uyunmaz. Bunun yerine, çeperleriyle beraber, dişi eşey kanalında özelleşmiş bir ayrılmaya tutunur ve burada embriyonik büyüme bitirilir. Yavru, daha sonra, canlı doğar.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ