Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Edimsel Şartlanma Nedir?

  • 16 Mayıs 2021
  • Edimsel Şartlanma Nedir? için yorumlar kapalı
  • 61 kez görüntülendi.

Bireyin daha evvel yaşadığı ve tecrübelediği bazı gidişatlarda, ortaya pozitif veya olumsuz tesirli neticeler çıkar. Bu pozitif ya da negatif bilinmişlikler, geçmiş zamandaki anılarımızdan ve tecrübelemiş olduğumuz hadiselerden kaynaklanır.

4526_edimsel_kosullanmaBireyin daha evvel yaşadığı ve tecrübelediği bazı gidişatlarda, ortaya pozitif veya olumsuz tesirli neticeler çıkar. Bu pozitif ya da negatif bilinmişlikler, geçmiş zamandaki anılarımızdan ve tecrübelemiş olduğumuz hadiselerden kaynaklanır. Bu iyi veya makûs neticeler ise, bireyin ilerideki tavırlarında büyük miktarda tesirli olur. Pozitif veya olumsuz neticelerin, bir bireyin tavırlarında yol açtığı farklılıklara “Edimsel Şartlanma” denir. Şayet fert daha evvel bir tavırda bulunmuş ve bu tavrın neticesinde pozitif bir biçimde netice aldıysa, tekerrür aynı tavırda bulunmaya yönelir. Aynı biçimde, şayet fert daha evvel bir tavırda bulunmuş ve bu tavrın neticesinde negatif bir tepki aldıysa, bir daha eş bir tavırda bulunmaz.

Skinner; Edimsel Şartlanma’nın babasıdır. Kendi ismini verdiği Skinner Kolisi ile tanınır. Bu kutu kolay bir tertibat ile kurulmuştur. Manivela olarak adlandırılan kısım, her basışta besin veya su gelen bir kısımdır. Yapılan deneyde, bir fare, bu koliye konur. Farenin manivelaya her basışında, besin veya su verilir. Bir müddet sonra daha fazla besin ve su almak için, içgüdüsel olarak, farenin manivelaya basışında çoğalış gözlemlenir. Burada oluşan gidişat, farenin yaptığı bir tavır neticesinde pozitif ve güzel bir karşılık almasıdır. Farenin manivelaya basma hareketi, besinle pekiştirilmiştir. Hatta deneyin ilerleyen evrelerinde, fareye ayırt etme davranışı öğretilir. Kutu, içinde bir ışık yanarken fare manivelaya basarsa yemek verilir, fakat ışık söndüğünde fare manivelaya yönelirse besin verilmez. Gözlemciler, bir müddet sonra, farenin bu gidişatı anladığını, ışık sarihken kerelerce üst üste manivelaya bastığını fakat ışık söndüğünde besin verilmeyeceğini tecrübelediği ve bildiği için manivelaya hiç basmadığını gördüler. Başka Bir Deyişle, fare, ışığı bir uyarıcı olarak anlamış ve ışığın yanmasına veya sönmesine göre tavrını tanımlamıştır.
Bu deneyin ortaya koyduyu bir öteki nokta da, farenin gıdaya erişmesi için bir tavırda bulunması gerektiğini bilmesidir. Kutu içindeki fareye, sadece, manivelaya bastığında besin ve su kazanç. İşte bu, Edimsel Şartlanmanın en temel ve ayırt edici özelliğidir. Başka Bir Deyişle, alınacak olan sonuç, kesinlikle ve kesinlikle farenin bir tavırda bulunmasına bağlıdır. Aktif rol alan faredir. Şayet fare manivelaya basmaz ise besin veya su alamaz.
Basmakalıp şartlanma ile edimsel şartlanma arasındaki en büyük fark budur. Basmakalıp şartlanmada, kobay hayvan, rastgele bir tavırda bulunmasa, manivelaya basmasa dahi yemeği ve suyu alır. Başka Bir Deyişle kobay hayvan, gözlemde aktif değildir. Şuurlu olarak bir harekette bulunmaz ve sürecin farkında değildir. Edimsel şartlanmada kobay hayvan tamamen faal, fakat basmakalıp şartlanmada pasiftir.

4526_74068ff1512a868b430334db26d09eb2_1299667959Edimsel Şartlanmada, “pekiştireç” ehemmiyetli bir unsurdur. Farenin manivelaya basması için, onu bu tutuma yöneltecek bir pekiştireç yaratılmalıdır. Bu pekiştireç, kobay hayvanın hayatsal faaliyetlerini sürdürecek, temel ihtiyaçlarından biridir. Bahsettiğimiz misalde, fare için pekiştireç, besin ve sudur. İnsanlarda edimsel tavır, eş biçimde büyür. İnsanlar içgüdüleri ile harekete geçerler. Bu dürtülerin neticesinde, muhtelif tepki ve tavırlar ortaya çıkar. Birey, maksadına erişmesi için, bu tepki ve tutumlarının neticeyi ile ve sınama yanılma usulüyle hareket eder. Birey, bir ödül elde ederek, bulunduğu tavrın pozitif netice doğurduğunu anlar ve bu davranışı tekerrürler. Bu biçimde, birey maksadına erişmek için muhtelif tavırlarda bulunarak pozitif ya da negatif karşılık alır ve izlemesi gereken tavrı edimsel şartlama takviyeyi ile bilmiş olur.

Basmakalıp ve edimsel şartlanmanın öğretim temeli, “bilme, ferdin bünyesince sunulan muhtelif uyarıcılara tepki göstermesi neticesinde oluşur” ortak fikri üzerine kurulmuştur. Fakat Skinnerin bilme kuramının en ehemmiyetli prensibi, bireyim tavırlarında, aldığı neticelere göre farklılar alana gelmesidir. Pozitif olan neticeler o davranışı kuvvetlendirmekte ve devamını sağlamakta, karşılaşılan negatif neticeler ise o tavrın olma ihtimalini eksiltmektedir.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ