Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Çağatay Türkçesi Tarihçesi

  • 16 Ağustos 2021
  • Çağatay Türkçesi Tarihçesi için yorumlar kapalı
  • 85 kez görüntülendi.
Çağatay Türkçesi Tarihçesi

Çağatay hanlığı, Moğol hükümdarı Cengiz hanın oğullarından Çağatay’ın adını alarak kurulan bir devlettir.Cengiz han can vermeden evvel toprakları oğulları arasında paylaştırmış, Kaşgar etrafı ile Maveünnehir’in büyük kısmını Çağatay’a vermişti.Bu devlet 1227-1370 arası bu topraklarda karar sürdü. Çağatay Han’ın 1241’de ölümünden sonra Çağatay hanlığı Moğol devletiyle çabaya girişti. Çağatay’ın torunlarını taht çabası suratından Harzemşahlar Batı Afganistan ve […]

Çağatay hanlığı, Moğol hükümdarı Cengiz hanın oğullarından Çağatay’ın adını alarak kurulan bir devlettir.Cengiz han can vermeden evvel toprakları oğulları arasında paylaştırmış, Kaşgar etrafı ile Maveünnehir’in büyük kısmını Çağatay’a vermişti.Bu devlet 1227-1370 arası bu topraklarda karar sürdü.

Çağatay Türkçesi TarihçesiÇağatay Han’ın 1241’de ölümünden sonra Çağatay hanlığı Moğol devletiyle çabaya girişti. Çağatay’ın torunlarını taht çabası suratından Harzemşahlar Batı Afganistan ve Türkistanı da hudutlarına kattılar. 1266’da tahta çıkan Mübarekşah İslam dinini kabul eden ilk Çağatay Hanı oldu. Bundan evvelki hanlar Şamanizm inancına özümsüyorlardı. Çağatay hanlığının en parlak yarıyılı Kebek Han idaresinde 1318-1326 yaşandı. Kebek Han göçebe yaşamı vazgeçip Karesi’de saray yaptırıp yerleşmişti. İlk Çağatay parası bu yarıyılda basıldı. Bu yerleşme ile beraber dil olarak Türkçe, din olarak da İslam özümsenmiştir. Bu yarıyılda oluşan lehçenin ismi Çağatay, Türk dili ve Türkî dil olarak ifade edilmiştir.

Cengiz Han’ın oğulları tarafından kurulan Çağatay, İlhanlı ve Altınordu devletlerinin merkezlerinde büyüyen ve Timurlular devrinde zengin bir edebiyat bedene getiren Orta Asya Edebî lehçesi olarak da belirlendi.Bu sahanın en büyük şairi Ali Şir Nevaî’de Türk dili deyimini kullandı. Çağatayca deyimini Çağatay sahasının dışındakiler tanımlamıştır.

Çağatay kültürünü almış bugün Özbek Türkleri bu dili 20.Asrın ilk çeyreğine kadar yazı dili olarak Özbekçe ismi ile devam ettirdiler. Ancak Sovyet işgalinden sonra 1921 senesinde mahalli ağızlardan biri yazı dili olarak kabul edildi ve Çağatay yazı dili olarak kullanılmaz oldu.

Çağatay Türkçesi gelişimi üç devrede araştırılır:

1-Klâsik Evveli Devir; Bu edebiyatın başlangıcı kabul edilen 15. Asrın başından , Ali Şir Nevaî’nin ilk yapıtını verdiği 1465’e kadar olan devrenin Çağatay Türkçesi Tarihçesiismidir. Bu devirde Çağatay Türkçesi Fars dili ve edebiyatının tesirinde kaldı. Bu devrin ehemmiyetli sanatçıları 15. Asrın ilk çeyreğinde yaşayan Yusuf Emirîdir. Çağatay Türkçesinin büyümesi ve olgunlaşmasında ehemmiyetli bir yeri olan karakter Atayî’dir. Bu kişilik ise 15. Asrın ilk yarısında faaliyet gösterir.Bu yarıyıla damgasını vuran adlardan biride Sekkakî’dir.Ve yeniden bu devirde Lütfî ,Gedaî,Yakinî,Ahmedî, gibi adlar mevcuttur.
2-Klâsik Devir; 1465-1600 senelerinde büyüyen edebiyatın sanat ve ulusal ruhun dorukta işlendiği bir devirdir.Sanatçıları İran edebiyatına karşı Türkçe edebiyatını savundu.O yarıyılda herkes yapıtlarını Türkçe olarak verdi. Bu yarıyıl Çağatay Türkçesinin altın devridir. Bu devrin ehemmiyetli karakterleri Hüseyin Baykara, Ali Şir Nevaî ve Babür Şahtır.
Hüseyin Baykara’nın hükmdarlığı zamanında Herat , bütün bir ilim ve kültür merkezi haline geldi. Çağatay Türkçesinin bilim ve sanat dili haline gelmesinin nedeni Hüseyin Baykara’nın Türkçe yazı kullanılmasını buyurmasından kaynaklıdır.
3-Klâsik Devir Sonrası; 16. Asır ortaları 17. Asır sonudur. Bu devrede Orta Asya Hanlıklarının politik varlıkları birer bire ortadan kalkar. Buna bağlı olarak Çağatay Türkçesi daha önceki doruğunu kaybeder. Farsçayla ortak kullanılan dil bir vakit sonra kullanıcısı iyice azalır.Bu yarıyılın ehemmiyetli temsilcisi Ebulgazi Bahadır Handır. Şecere-i Türk isimli yapıtı Özbek Hanlarının, Şeçere-i Terakime ise Türkmenlerin tarihini anlatır.
4-Son Devir; 18.-19. asır arasında olan yarıyıldır. Bu devir gerileme ve çökme devridir. Çağatay edebiyatı bu devirden sonra yerini Özbek edebiyatına vazgeçmiştir. Yarıyılın karakterleri Baha Rahim, Uveysî, Mukimî, Osman Öğretmen gibi adlardır.

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ