Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Nebatlarda Eşeyli Faize Nedir ?

  • 10 Nisan 2021
  • Nebatlarda Eşeyli Faize Nedir ? için yorumlar kapalı
  • 15 kez görüntülendi.
Nebatlarda Eşeyli Faize Nedir ?

Bütün nebat ve çiçeklerde olduğu gibi faize şeklide onların yaşam şeklini tanımlar. Cinsi bakımından,yapısı bakımında ve yaşı bakımından faize sıhhati değişken olabilir. Bu nedenle faize çeşitlerinde nebat ve çiçeklerin rolü ve yaşam şeklide değişik olabilir. Buna önce çiçeklerden başlayarak örnek vermek istiyoruz.Çiçekli nebatlarda döllenmeyle beraber tohumun oluşmasını sağlayan faize tipine eşeyli faize denilmektedir. Eşeyli faize […]

Bitkilerde Eşeyli Üreme Nedir ?Bütün nebat ve çiçeklerde olduğu gibi faize şeklide onların yaşam şeklini tanımlar. Cinsi bakımından,yapısı bakımında ve yaşı bakımından faize sıhhati değişken olabilir. Bu nedenle faize çeşitlerinde nebat ve çiçeklerin rolü ve yaşam şeklide değişik olabilir. Buna önce çiçeklerden başlayarak örnek vermek istiyoruz.Çiçekli nebatlarda döllenmeyle beraber tohumun oluşmasını sağlayan faize tipine eşeyli faize denilmektedir. Eşeyli faize sonucunda oluşan tohum uygun şartları bulmakta, çimlenerek yeni nebatları oluşturmaktadır.

Nebatlarda eşeyli üremede görev alan polen ve yumurtalar erkek ve dişi organlarda, erkek ve dişi organlar ise nebatnin cinsine göre aynı çiçekte, değişik çiçekte ya da değişik nebatlarda olabilmektedir. Eşeyli üremede görev alan polen erkek organda, yumurta ise dişi organda üretilmektedir. Ardından bu iki faize yani eşey hücresi dişicikte buluşarak döllenmekte, döllenme sonucunda cenin tohumu, gelişen yumurtalık ise meyveyi oluşturmaktadır.

Bitkilerde Eşeyli Üreme Nedir ?Erkek Organda Polen Yapımı Dişicikte bulunan yumurta hücrelerinin döllenmesini sağlayan polen erkek organda üretilmektedir. Bunun için erkek organın başçık ismi bilgilen tepe kısmında bulunan polen ana hücresi mayoz bölünme geçirerek 4 adet haploid kromozomlu mikrospor hücrelerini oluşturmaktadır. Mayoz bölünmenin ardından mikrospor hücrelerinin her bir çekirdeği ikişer çekirdekli gruplar oluşturacak biçimde mitoz bölünme geçirmektedir. Bölünmelerin sonunda birbirinden renk ve şekil olarak değişik 4 adet polen oluşmaktadır.

Bitkilerde Eşeyli Üreme Nedir ?Polenler yalnızca renk ve şekil bakımından değil aynı zamanda içinde barındırdıkları çekirdeğin cinsi bakımından da değişiktir. Bu çekirdeklerden vejetatif çekirdek olarak adlandırılanlar tozlaşma sonrasında polen tüpü denilen organın oluşmasında görev alırken, generatif cinsteki çekirdekler bir defa daha mitoz bölünme geçirerek 2 adet sperm çekirdeğini oluşturmaktadır. Dişi Organlarda Yumurtanın Yaradılışı Dişi organda reelleşen yumurta yapımı için ilk olarak dişi organda yer alan yumurta ana hücresi mayoz bölünmeye uğramaktadır.

Bitkilerde Eşeyli Üreme Nedir ?Mayozun ardından 1 adet büyük makrospor ana hücresi, 3 âdeti de minik kutup hücreleri oluşmaktadır. Meydana gelen kutup hücreleri bir zaman sonra can vermekte, makrospor ana hücresi ise 3 defa üst üste mitoz bölünme geçirerek 8 adet n kromozomlu çekirdek meydana gelmektedir. Bu çekirdeklerden 6 tanesi 3’ü bir kutupta üçü de öteki kutupta olmak üzere yerleşmekte ortada 2 çekirdek birleşerek polar çekirdeği oluşturmaktadır. Döllenme sırasında spermlerden biri kutuplarda yer alan çekirdeklerden birisiyle birleşerek cenini, ötekiyi ise polar çekirdekle birleşerek nebata besin sağlayan endosperm dokusunu meydana getirmektedir. Endosperm tohumun çimlenmesi ve yeni nebat yaradılışı sırasında zorunlu olan besini sağlamaktadır.

Tohum ve Meyve Yaradılışı Nebatlarda eşeyli faize ilk olarak tozlaşma ile başlamakta, döllenme ile devam edip tohum ardından da meyve oluşmaktadır. Tohumlar uygun civarı bulduklarında çimlenerek yeni nebatları oluşturmaktadır. Döllenmenin ardından yapısında besin, cenin ve tohum kabuğu bulunan tohum krokiyi meydana gelmekte, gelişmenin ilerleyen evrelerinde yumurtalığın büyümesi sonucunda meyve halini almaktadır. Oluşan meyve yalancı ya da reel meyve olarak adlandırılmaktadır. Domates, üzüm gibi nebatlarda yalnızca yumurtalığın büyümesinden meyve oluştuğu için buna reel meyve denilmektedir. Öte yandan, meyve yaradılışına taç ve çanak yaprakların, yumurtalığın ve çiçek tablasının katıldığı meyve yaradılışına ise yalancı meyve denilmektedir. Yalancı meyveler elma, armut gibi nebatlarda görülmektedir.

Bitkilerde Eşeyli Üreme Nedir ?Meyveler en önemli görevi,tohumların daha uzak yerlere taşınmasını sağlamalarıdır. Ayrıca meyveler tohumun büyümesi sayesinde kendilerini koruma altına alırlar. Bu zamanda fazla su kaybı yaşamazlar. hastalıklarla çaba etmeye başlarlar. Her türlü,böceklerden ve öteki hasarlı tesirlerden kendilerini bu görev sayesinde gözetirler. Meyvelerin tohum taşıma özelliği sayesinde,onların yapısına uygun biçimler sağlanmıştır. Bunlar türlerine göre metamorfoz göstermektedir. Çengelli,kanatlı, tüylü,etli,yüzeyli ve yapışkan olarak farklı biçimlerle işlerini yapı şekillerine göre daha seri ve pratik yaparlar ve bu konuda güçlük yaşamazlar. Ayrıca meyvelerin tohumları rüzgarın ve havanın tesiri ile artıp,büyüyebilir,metamorfoz yaşam şekline ve hava çeşidine göre fark gösterir.

İlave Bilgi:

Genetik bilgileri değişik iki faize hücresinin birleşmesiyle meydana gelen faize çeşidine eşeyli faize denir. Eşey faize hücrelerine “gamet” denilmektedir. Gametlerin birleşmesine “döllenme” ve döllenme sonucu oluşan hücreye de “zigot” ismi verilmektedir.

Eşeyli faize genellikle çiçekli nebatlarda olur ve çiçek, tohumlu nebatların faize organıdır. Erkek ile dişi organ çiçekte beraber bulunur. Kavak ve söğüt gibi nebatlarda ise erkek ve dişi çiçekler ayrı ayrı ağaçlarda bulunur. Tohumlu nebatlar, sarih ve kapalı tohumlu olmak üzere ikiye parçalar.

1- Sarih tohumlu nebatlar: Kozalak ismi bilgilen, sarih tohumlu nebat çiçeklerinde; kozalaklar, bir eksenin etrafında helezoni olarak dizilmiş olan ve karpel ismi bilgilen pullardan oluşur. Erkek ve dişi kozalaklar aynı nebatnin değişik bölgelerinde bulunur. Erkek kozalaklar, erişkin dönemlerinde dahi çok kocaman değildir. Erkek kozalakların ürettiği polenlerde, vejetatif çekirdek polen tüpünü ve generatif çekirdek sperm çekirdeklerini oluşturur. Polenler, rüzgar gibi natürel etmenlerin takviyesiyle dişi kozalağa erişir. Daha sonra sperm çekirdeklerinden biri yumurta ile döllenerek zigotu oluşturur. Zigot mitoz bölünmeler geçirerek cenini meydana getirir. Daha sonra oluşan tohum kozalaktan parçalar.

Bitkilerde Eşeyli Üreme Nedir ?2- Kapalı tohumlu nebatlar: Gelişmiş ve karışık bir çiçek sistemine sahip olan kapalı tohumlu nebatların çiçeğinin yapısında; çanak yaprak, taç yaprak, erkek organ ve dişi organ olmak üzere dört kısım bulunur. Nebatlarda bu kısımların hepsi bulunuyorsa bütün çiçek, biri veya birkaçı bulunmuyorsa noksan çiçek olarak adlandırılır. Peki çiçeğin yapısında bulunan bu dört kısımın görevleri nelerdir?

Çanak yaprak: Çoğunlukla yeşil renkte olan ve çiçeği dışında bulunan yapıdır. Çiçeğin tomurcuk halindeyken korunmasına dayanakçı olur.

Taç yaprak: Genellikle parlak renkli olan taç yaprak, böcekleri sürükleyerek tozlaşmaya dayanakçı olur.

Erkek organ: Sapçık ve başçık olmak üzere iki kısımdan meydana kazanç. Başçık denilen kısımda polen yaradılışı hakikatleşir.

Dişi organ: Çiçeğin en içteki kısmıdır. Bir çiçekte bir dişi organ ya da daha fazla dişi organ bulunabilir. Yumurtalık ovaryum , dişicik borusu ve tepecik diye adlandırılan üç kısımdan oluşur. Yumurtalık içinde tohum krokileri bulunur. Polen tüpünün büyüdüğü yer, dişicik borusudur. Tepecik ise, polenlerin çimlendiği nemli ve yapışkan kısımdır.

Çiçekli Nebatlarda Faize Hücrelerinin Yaradılışı

Polen Yaradılışı: Erkek organın başçığında polen keseleri bulunmaktadır. Polen keselerindeki diploit 2n kromozomlu polen ana hücreleri mayoz bölünme geçirerek n kromozomlu mikrosporları oluştururlar. Bir polen ana hücresinden 4 adet mikrospor meydana kazanç ve her bir mikrosporun mitoz bölünme geçirmesiyle ikişer çekirdekli polenler oluşur. Bu çekirdekler, üretken çekirdek generatif ve tüp çekirdek vejetatif olmak üzere iki adettir. Üretken çekirdek döllenmede görev alırken, tüp çekirdek polen tüpünü oluşturmaktadır. Polenler türe özgü özellik göstermektedir.

Dişi Faize Hücresinin Yaradılışı: Yumurtalıktaki tohum krokiyinda megaspor ana hücresi bulunmaktadır. Diploit 2n kromozomlu olan megaspor ana hücresinin mayoz bölünme geçirmesiyle haploit kromozomlu n dört megaspor hücresi oluşur. Dört megaspor hücresinden üçü erir ve kalan megaspor hücresinin üç defa mitoz bölünme geçirmesiyle 8 adet çekirdek oluşur. Bu yapıya cenin kesesi ismi verilmektedir.

Polenlerin olgunlaşıp; su, rüzgar, böcek ve insan gibi etkenlerle taşınması ve dişi organın tepeciğine ulaşmasına tozlaşma denilir. Nebatlarda tozlaşma, dolaylı çapraz ve direkt tozlaşma şeklinde hakikatleşir. Çiçek tozları çiçeğin dişi organını döllemişse direkt tozlaşma denir. Çiçek tozları, başka bir nebat ya da kendi cinsinden olan ancak başka bir kök üzerinde bulunan çiçek tozlarıyla döllenmişse dolaylı çapraz tozlaşma denir. Çiçeklerin muhtelif renk ve kokularda olması tozlaşmayı basitleştiren etkenlerdir.

Döllenme, Tohum ve Meyve Yaradılışı

Bir polen dişi organın tepeciğine ulaştıktan sonra çimlenmeye başlar. Polendeki tüp çekirdeği, polen tüpünün büyümesini sağlar. Generatif çekirdek ise mitoz bölünme geçirerek ikiye bölünür ve sperm çekirdeklerini oluşturur. Bu esnada, polen tüpü büyüyerek tohum krokiyina erişir ve patlar. Daha sonra sperm çekirdekleri, tohum krokiyinın mikropilinden cenin kesesine girer. Sperm çekirdeklerinden biri yumurta ile birleşerek zigotu oluştururken, öteki sperm iki polar çekirdekle birleşip 3n kromozomlu besi dokuyu oluşturur. Bu vakaya çift döllenme denilmektedir.

Çift döllenmeden sonra tohum krokiyi tohuma dönüşür. Yumurtalık zarları ise tohumu epilepsin meyveyi oluşturur. Bir tohumun yapısı içten dışa doğru; cenin, besi doku ve kabuk olmak üzere üç kısımdan oluşur. Zigotun mitoz bölünme geçirmesi sonucunda cenin oluşur. Ceninnun yapısında; ceninnik kök, ceninnik gövde ve çenekler bulunur. Ceninnik kök, nebatnin kök sistemini, ceninnik gövde sürgün sistemini oluşturur. Çenekler ise, çimlenme sırasında cenini besler.

Çift döllenmeyle sonucunda, şayet bir çiçeğe ait tek yumurtalık büyümesiyle kolay meyve; bir yada daha fazla çiçeğe ait yumurtalıklar büyümesiyle bileşik meyve oluşur. Kayısı, üzüm, kiraz gibi meyveler kolay meyvelere; çilek, böğürtlen ve dut gibi meyveler ise bileşik meyvelere örnek verilebilir. Meyveler tohumların daha uzak yere taşınmasını sağlar. Ayrıca meyveler, tohumun büyümesi sürecinde onu fazla su kaybından, hastalıklardan, böceklerden ve öteki hasarlı erkenlerden gözetmesi bakımından önem taşımaktadır.

Yazar : Suna Korkmaz

                                        Kaynakça : biyodoc.com
biyologlar.com

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ