Site Rengi

BilgiliUsta.com | Aradığınız Her Bilginin Adresi.

Beyni Küçülten ve Geliştiren Etmenler

  • 24 Nisan 2021
  • Beyni Küçülten ve Geliştiren Etmenler için yorumlar kapalı
  • 84 kez görüntülendi.

Bilim adamları uzun zamandır insan beyninin hiçbir kısmının yenilenemeyeceğine inanıyorlardı, ancak son yarıyıl çalışmaları ile bunun bu biçimde olmadığı tanımlanmıştır. Bu yazıda, yeni araştırmalarla beyin zararı için umut veren beyni küçülten veya geliştiren muhtelif etmenler hakkında bilgiler yer almaktadır. Beyni Küçülten Etmenler Bedeni ve zekâyı balanssız hale getirebilecek sigara içmek, süratli yemek, fazla yemek, çok […]

Bilim adamları uzun zamandır insan beyninin hiçbir kısmının yenilenemeyeceğine inanıyorlardı, ancak son yarıyıl çalışmaları ile bunun bu biçimde olmadığı tanımlanmıştır. Bu yazıda, yeni araştırmalarla beyin zararı için umut veren beyni küçülten veya geliştiren muhtelif etmenler hakkında bilgiler yer almaktadır.

Beyni Küçülten Etmenler

Bedeni ve zekâyı balanssız hale getirebilecek sigara içmek, süratli yemek, fazla yemek, çok fazla stres altında olmak ve çok fazla yemek içmek gibi sıhhatsiz alışkanlıklardan sakınmak her zaman iyi bir seçim olacaktır. Kumpaslı egzersiz, yeterli yiyecek, uyku ve sıhhatli bir sirkadiyen ritim elde etmek için lüzumludur. Beyni küçülten etmenler bulunmaktadır ve bunlar alttaki gibidir:

1.İçki: İçki tüketiminden sakınmak en iyisidir. Bir şahıs üzerinde yapılan bir çalışmada günde 3-4 içki harcaması bunun yerine, yüzde içki % 0,08 olması, hipokampusta üretilen hücre rakamını % 40 eksiltmiştir.

2.Stres: Bilim adamları kısa stresin hücre proliferasyonunu artırarak hipokampal nörogenezi destekleyebileceğini düşünmektedirler, ancak çağdaş cemiyette kronik stres daha yaygın olanıdır. Yapılan çalışmalar, kronik stresin hipokampusun atrofisine ve nöron kaybına yol açtığını göstermektedir.
3.Nörotoksinler: Küf, biyotoksinler, bazı kimyevi maddeler ve bazı enfeksiyonlar biçiminde Beyni Küçülten ve Büyüten Faktörlernörotoksinlere maruz kalmanın, NeuroQuant’ta bir MRI yazılım programı görüldüğü gibi kaudat çekirdeğinde atrofiye neden olduğu zannedilmektedir. Fareler üzerinde yapılan bir çalışmada, hakimiyet farelerine mukayeseyle hipokampüsteki yeni beyin hücrelerinin eksilmesi ile ilişkili olan küf sporları soluduktan sonra kaygılı ve unutkan hale gelmişlerdir. Ayrıca bazı nörotoksinlerin nörodejeneratif hastalığı desteklediği ve uzun vadede nörogenezi durdurabildiği düşünülmektedir, ancak daha fazla araştırma gerekmektedir.

Beyni Geliştiren Etmenler

Nörogenezi teşvik etmek için incelenen en aktüel usuller, büyük miktarda BDNF, NGF ve GDNF’nin ekspresyonunu modüle etmeye odaklanmaktadır. Ana hayat stili, perhiz ve beynin gelişmesine dayanakçı olabilecek diğer etmenler bulunmaktadır ve bunlar alttaki gibidir:

Nörogenezi Destekleyen Yaşam Stilleri

1. Egzersiz ve zenginleştirilmiş etraf: Zenginleştirilmiş bir civar, genişletilmiş bilme fırsatları, çoğalan sosyal etkileşim, daha fazla fiziksel etkinlik ve daha fazla ev dâhil olmak üzere bir hayli bileşenden oluşmaktadır. Bunların hepsi, nörogenezi çoğaldırmak için zannedilmektedir, ancak genel sıhhat için de iyidirler. Yapılan bir çalışmada, kumpaslı çalışan neredeyse sağ kalan yeni doğan nöron hücrelerinin diğer zenginleştirilmiş şartlara eş ölçülerde rakamını iki katına çıkarmıştır. Bilim adamları aralıksız egzersizin nörogenezi çoğaldırmanın en tesirli yollarından biri olabileceğini ve BDNF’yi, GDNF’yi uyardığı ve hafızayı geliştirdiği düşünmektedirler. Aralıklı egzersizin tesirleri ufak olarak görülmekle beraber daha fazla araştırmaya lüzum dinlenmektedir.
Bazı deliller, bu yaklaşımların artta değişik mekanizmalar ortaya koymaktadır. Zenginleştirilmiş bir civar yeni hücrelerin sağ kalım oranını çoğaldırıyor gibi gözükse de en azından hayvanlar üzerinde yapılan araştırmada gönüllü egzersiz progenitör hücrelerin proliferasyon seviyesini artırmaktadır. Misalin, daha fazla dost edinirken sosyal zenginleşme dışarıda koşmak zenginleştirilmiş bir civarda aralıksız egzersiz yapmak ve şahsın kendini fazla ciddiye almaması kronik stresin eksilmesi, genel refahı destekleyen hayat stili farklılıklarıdır. Bu nörogenezi de teşvik edebilmektedir, ancak bu hala incelenmektedir.
2. Güneş ışığı: Orta dereceli güneş ışığına maruz kalma genel sıhhat için iyidir, bu araştırma teklifleridir. Bazı bilim adamları güneş ışığının BDNF’yi artırabileceğini zannetmektedir. Parlak ışık aynı zamanda erişkin sıçan beynindeki nörojenezi desteklemektedir, anksiyete ve bunalımın hayvan modellerinde incelenmektedir.
3. Uyku: Uyku bozukluğunun nörogenezi inhibe etme yolları bütün olarak anlaşılmamıştır, ancak çok ehemmiyetli görünmektedir. 24 saat süresince uykuda bozulmaların hücre artmasını ve bazı gidişatlarda nörojenezini inhibe ettiği görülmektedir. Kısa süreli uyku yoksunluğu bir günden az nörojenez üzerinde çok az tesire sahiptir. Bununla beraber, kronik uyku yoksunluğu, stres hormonu seviyelerini artırarak nörojenezi eksilttiği görülmektedir. Analistler, yeterli uykunun TNF ve stres hormonlarını eksilterek nörojenezi çoğaldırdığını düşünmektedir.
4. Cinsel aktiflik: Cinsel etkinlik stresi rahatlatmaya dayanakçı olmaktadır, ancak hayvan çalışmaları nörojenezi de artırabileceğini göstermektedir. Akut cinsel tecrübe, glukokortikoid seviyelerinde, stres hormonlarındaki yükselmelere karşın erişkin erkek sıçanların dentat girusundaki hücre proliferasyonunu arttırmıştır. Ancak kronik cinsel tecrübe bu stres hormonlarını artırırken, erişkin erkek sıçanların dentat girusundaki nörojenezi, gelişmiş hücre artmasını ve dendritik dikenlerin rakamını çoğaldırmaya devam etmektedir. Aynı zamanda hayvanlarda endişeyi de eksiltmiştir.

Nörogenezi Teşvik Eden Perhiz ve Yiyecekler

1. DHA Docosaxaenoic asit: DHA bedende bulunan bir omega 3 yağ asididir. Beyindeki omega-3 yağların % 97’sini ve ağ tabakadaki Omega-3 yağların % 93’namı oluşturmaktadır. Araştırmalar beyin, göz sıhhati ve biliş için ehemmiyetli olduğunu göstermektedir. Omega balık yağı, somon ve diğer deniz mahsullerinde bulunmaktadır. DHA, gerbillerde hipokampüste yeni irtibat yaradılışını arttırmıştır. Omega-3 yağ asitleri ile hipokampal nöron çoğalışı önlemek için bir yol olarak önerilmiştir ancak PTSD, bu insanlarda ispatlanmamıştır. Daha fazla araştırmaya lüzum dinlenmektedir.
2. Ketojenik perhiz: Araştırmalar, ketonların hem olağan hem de yaralı beyin için seçenek bir yakıt olabileceğini göstermektedir. Bazı hipotezlere göre, ketonlar muhakkak gidişatlarda beynin enerji lüzumunun % 70’ini sağlamaktadır. Bir grup tahlilci, ketojenik bir perhizin, saralı farelerde nörojenezini çoğaldırdığını bulmuştur. Bununla beraber başka bir çalışma, ketojenik bir perhizin erişkin sıçanlarda nörogenez üzerinde bir tesiri olmadığını bildirmiştir. Ketojenik perhizler alttaki gibidir:
• BHB ketonlar: Ketonlar BHB, egzersizin BDNF’yi BHB ile çoğaldırabileceği bir yol olduğu düşünülen BDNF’yi çoğaldırmak için varsayımlanır. Hücre çalışmaları, ketonların BHB glukozdan daha fazla enerji faydalı olup olmadığını ve yeni mitokondriyi teşvik edip edemediklerini tespit etmeye çalışmaktadır.
• MCT yağı: MCT’ler, hindistancevizi yağı ve diğer kaynaklardan elde edilen yağlardır, ufak çaplı bir çalışmada şahısların keton seviyelerinin çoğalmasına neden olmuştur. Bu, tüm kobaylar arasında plaseboya göre paragraf andırmasında daha fazla büyüme ile ilişkilendirilmiştir. Alzheimer hastalığı olan 152 bireyden oluşan bir çalışmada, 90 gün süresince MCT dayanağı alanların hakimiyet grubu ile karşılaştırıldığında daha yüksek keton seviyeleri ve gelişmiş beyin işlevleri olmuştur. Bu belirtilerin daha büyük sınamalarda yinelenmesi gerekmektedir. Tuhaf bir biçimde, öğrenişsel testlerde, MCT APOE olumsuz mevzularda değil, APOE pozitif mevzularda performansı arttırıyor gibi gözükmektedir. Daha büyük, daha iyi planlanmış çalışmalara lüzum dinlenmektedir.
• Ek araştırmalar: Bir ketojenik perhiz Alzheimer hayvanlarda incelenmektedir. Ayrıca, reaktif oksijen cinslerini eksilterek beyin hücrelerini gözetmek için ketonlar incelenmektedir. Ketojenik bir perhizle beslenen yaşlı ve obez sıçanları, hayvanlarda beyin hipoksisinin yanı gizeme beyin işlevlerini de iyileştirdiği bulunmuştur. Bu belirtiler insanlara çevrilememektedir. Ayrıca bilim adamları ayrıca ketonların hayvanlar veya hücrelerde bazı yolları etkileyip etkilemeyeceğini incelemektedirler. Bu yollar alttaki gibidir:
• Koenzim Q’yu oksitleyerek ve glutatyon eksilmesini artırarak reaktif oksidan cinslerinin yaradılışını eksilterek glutamat kaynaklı zarara karşı koruma
• Glutamatın GABA’ya mutasyonunu ve beyne kan akışını çoğaldırma
Bununla beraber özellikle insanlarda, ketojenik perhizlerin nörogenezi etkileyip etkilemediğini tanımlamak için ek araştırmalara lüzum dinlenmektedir.
3. Şeker eksiltilmesi ve daha fazla meyve ve sebze tüketimi: Şeker, glukoz metabolizması Beyni Küçülten ve Büyüten Faktörlerüzerindeki hasarlı tesiri sebebiyle nörojenezi eksiltilmelidir. Bazı analistler, ham meyve ve sebzelerin bu tesiri tertip etme hünerine sahip olabileceğini düşünmektedirler, ancak uygun muayenehane sınamalar henüz yapılmamıştır. Yeniden de, yalnızca meyveler ve sebzeler gibi flavonoid ve polifenol bakımından zengin yiyecekler işletmelerinde şeker yemek usluca olacaktır. Ayrıca, yaban mersini ve flavonoid bakımından zengin yiyecekler, nörogenezi desteklediği düşünülen bir nörotrofin olan BDNF’yi teşvik etmek için zannedilmektedir.
4. Aralıklı oruç ve kalori kısıtlaması: İspatlanması gereken bir varsayıma göre, oruç yakalamak beyni oksidatif stres ve yaralanmaya karşı gözetmektedir. Bilim adamları, SIRT1 ile BDNF, antioksidanlar ve Deoksirübo Nükleik Asit tamir enzimlerinin çoğalmasına neden olabileceğini düşünmektedirler. Kalori kısıtlamasının, hipokampusta ve bazal ganglionlarda BDNF ve GDNF de dâhil olmak üzere muhtelif asap sihrime etmenlerinin ekspresyonunu çoğaldırdığı görülmektedir. Ayrıca sıçanlarda hafıza işlevini geliştirmiştir. Yeniden de, açlık veya kalorik kısıtlamanın insanlarda nörogenez üzerindeki tesirleri henüz keşfedilmemiştir.

Nörogenezi Artırabilecek Destekler

1. Ginseng
Rg3, Panax ginseng’de bulunan bir ginsenosid bileşiğidir. Beyindeki eksitotoksik ve oksidatif stresi eksiltmek için hayvan deneylerine direnerek nörojenezi çoğaldırdığı zannedilmektedir. Ancak bu henüz insanlarda ispatlanmamıştır.
2. Uridin
Uridine anne sütünde ehemmiyetli bir bileşendir. Ayrıca yiyecek mayası, bazı mantar, sebzeler ve uzuv etleri gibi bazı gıdalarda bulunmaktadır. Bilim adamları, bebeklerde yeni sinapsların oluşmasına katkıda bulunduğunu zannetmekte, ancak insan çalışmaları henüz bunu doğrulamamıştır. Uridin-5′-monofosfat UMP bir hayvan çalışmasında yeni sinapsları artırmıştır. Ayrıca UMP, muhtemelen NGF’yi artırarak hücre çalışmalarında mevcut nöronların gelişmesine liderlik etmek için çalışılmaktadır.
3. Resveratrol
Hayvanlar ve hücrelerde resveratrol, yeni nöronların doğumunu çoğaldırdığı görülmüştür. Bilim adamları, anjiyogenezi yeni kan damarlarının yaradılışı ve nörojenez ile ilişkili sihrime etmenlerinin seviyelerini artırabileceğini zannetmektedir. Teorik olarak, bu farklılıklar gelişmiş bilme ve belleğe yol açmaktadır. Öte yandan, insanlarda resveratrol araştırması, bilim adamları bu bileşiğin cılız biyoyararlanımıyla karşı karşıya kaldıktan sonra durmuş gibi görünmektedir. Bununla beraber Resveratrol’şan biyoyararlanımını çoğaldırmaya müteveccih gayretler devam etmektedir.
4. Fosfatidilkolin
Fosfatidilkolin, hücre çeperlerinin ehemmiyetli bir lipit bileşenidir. Farelerde TNF- alfa’yı düşürerek hipokampal nörojenezin eksilmesini önlemiştir, ancak insan çalışmaları beceriksizdir.
5. Kurkumin
Kronik stresli farelerde uzun süreli kurkumin kullanımı, çoğalan nörogenezi kullanır. Ayrıca yazarlar, serotonin reseptörlerinde ve hipokampüsteki BDNF’de stresi sebebiyle eksilmeyi önlediğini bildirmişlerdir. Sıhhatlı farelerde kurkumin, hipokampüsteki yeni hücrelerin rakamını arttırmıştır. Yeniden de, insanlarda nörogenez üzerindeki tesirleri keşfedilmemiştir.

Nörogenezi Teşvik Etmek İçin İncelenen Diğer Rehabilitasyonlar

1. Transkraniyal manyetik stimülasyon: Transkraniyal Manyetik Stimülasyon TMS, beyin alanlarını manyetik alan üreticisi ile uyarmak için invazif olmayan bir yoldur. Kanada‘da yineleyen transkranial manyetik stimülasyon rTMS, rehabilitasyona mukavemetli bazı bunalım formları için onaylanmıştır. Önerilen bir hayli mekanizma arasında, bazı bilim adamları hipokampal nörogenezi ve sinaptik plastisiteyi destekleyebileceğini zannetmişlerdir. Bu hayvanlarda doğrulanmıştır ancak yeniden de insanlarda bir araştırma alanıdır.
2. Transkraniyal doğrudan stimülasyon: Transkraniyal Doğrudan Stimülasyonun tDCS hayvanlarda homeostatik nöroplastisitesini çoğaldırdığı öne sürülmüştür. Bazı bilim adamları bunun uzun vadeli tesirleri insanlarda bilinmeyen ve ispatlanmamıştır.

Nörogenezi Artırabilen İlaçla Alakalı Yollar

Alttaki etmenler oldukça deneyseldir. Nörogenez için kullanımını destekleyecek delil bulunmamaktadır. Nörogenezi çoğaldırmak emeliyle FDA tarafından hiçbir ilaç onaylanmamıştır. Bu sebeple, bu etmenleri sadece bilgilendirme emeliyle ortaya çıkarmaktadır. Hekim önerisi olmadan rastgele bir ilaç alınmamalıdır.

Onaylı İlaç

Beyni Küçülten ve Büyüten FaktörlerSSRI: Florosetin ve sertralin gibi selektif serotonin geri alım inhibitörlerinin SSRI nörojenezi çoğaldırdığı öne sürülmüştür. Bazı deliller, antidepresanlardan pozitif neticeler elde etmek için hipokampal nörojenezin çoğaldığını göstermektedir, ancak bu hala bir münazara mevzusudur.

Onaylanmamış İlaçlar

Alttaki kısım, pregnenolon gibi onaylanmamış ilaçların arttaki bilimsel belirtilerle alakalıdır. Başka bir kısımda, ayahuasca gibi psychedelics’in beyindeki ruh hali ve nörogenez üzerindeki tesirleri hakkındaki deneysel araştırmalar özetlenmiştir. Psilosibin ve ibogain gibi psychedelics yasaktır. Program I ilaçları olarak sınıflandırılırlar, başka bir deyişle tıbbi kullanımları yoktur, makûsa kullanım ve hasar verme potansiyeli yüksektir. Bu maddelere sahip olmak, cezai kovuşturmaya neden olabilmektedir. FDA kısa müddet evvel, Çığır Açan Terapi Tanımlaması altında bunalımlı insanlarda psilosibin bazlı bir ilaçla yapılan bir sınamayı onaylamıştır. Bununla beraber, neticeler tertip edici müesseseler tarafından yayınlanıp dikkatlice araştırılana kadar, psilosibin yasadışı bir ilaç olarak sınıflandırılmaya devam etmektedir.
Sentetik Nootropikler: Sentetik gibi nootropikler pirasetam, diğer racetams, Semax ve eşi bileşikler, tüm FDA tarafından onaylı olmayan yeni ilaçlar olarak sınıflandırılır. Bu, yasa dışı olarak üretildikleri, pazarlandıkları ve hasar potansiyeli yüksek olduğu anlamına gelmektedir. Bununla beraber, analistler bu bileşiklerin kimilerinin tesirleriyle ilgilenmişlerdir. Bir araştırma takımı noopeptin hipokampusta NGF ve BDNF ekspresyonunu çoğaldırıp çoğaldırmayacağını incelenmektedir. Belirtilerin beceriksiz olduğu ve uygun insan bilgilerinin bulunmadığı halde, ırk ailesi ailesinin bazı abonelerinin nörojenezi çoğaldırdığı öne sürülmüştür. BDNF’yi desteklemek için hipotezize edilen kavgalı bir başka nootropik, Amerika Birleşik Devletleri’de kullanımı onaylanmayan denetlenebilir bir güvenlik profiline sahip bir ilaç olan Selank’tir. Başka bir araştırma emelli nörojenik bileşik NSI-189’dur. Öğrenişsel beceri ve bunalımda yaşa bağlı düşüşün rehabilitasyonu için hali hazırda faz 2 muayenehane çalışmaları altındadır.
Cerebrolysin: Serebroliz, domuz beyninden elde edilen bir peptit karışımıdır. Amerika Birleşik Devletleri’nde tıbbi kullanım için onaylanmamıştır. Halen, Alzheimer hastalığı için 2. evrede sınanmaktadır. Alzheimer’ın bir fare modelinde, serebroliz, nörogenezi restore etmiş ve hipokampustaki hücre vefatını eksiltmiştir. İnme sonrası farelerde subventriküler zonda beynin bir kısmı eş tesirler kollanmıştır. Muayenehane çalışmaların neticeleri çıkıncaya kadar tesirleri hakkında rastgele bir netice çıkarmak imkânsızdır.

Yasadışı Maddeler

İbogain: Ibogaine, Apocynaceae familyasındaki nebatlarda bulunan natürel olarak oluşan bir psikoaktif maddedir ve manevi bulgu için kullanılmıştır. Bilim adamları hücrelerde GDNF seviyesini çoğaldırıp arttırmayacağını incelemişlerdir. GDNF, farelerde hipokampustaki nörogenezi artıran bir bileşiktir. Ek olarak, ibogain kullanımı bir hayli risk ve ciddi tehlike taşımaktadır. Psoghedelik özelliği olmayan ibogainin türevleri henüz geliştirilme safhasındadır, ancak bugüne kadar uygun muayenehane çalışmalar yayınlanmamıştır.
Psilosibin: Psilosibin, 180’den fazla mantar cinsi tarafından üretilen halüsinojenik ve öforik tesirlere sahip bir bileşiktir. Düşük dozlarda psilosibin, farelerde hipokampüste yeni nöronların doğumunu çoğaldırmıştır.

Yazar: Özlem Güvenç Ağaoğlu

ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ